Fundusz Sprawiedliwej Transformacji (FTJ) — dla regionów odchodzących od węgla
FTJ to nowy instrument UE wspierający regiony uzależnione od paliw kopalnych w przejściu do zielonej gospodarki. W Polsce dotyczy głównie Śląska, Małopolski Zachodniej i Łodzi.
Kluczowa odpowiedz w 60 sekund
FTJ to nowy instrument UE wspierający regiony uzależnione od paliw kopalnych w przejściu do zielonej gospodarki. W Polsce dotyczy głównie Śląska, Małopolski Zachodniej i Łodzi.
Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FTJ, ang. Just Transition Fund, JTF) to całkowicie nowy instrument wprowadzony w perspektywie 2021-2027. Powstał w odpowiedzi na obawy regionów węglowych, że transformacja klimatyczna uderzy w nie nieproporcjonalnie silnie.
Czym jest FTJ?
FTJ to część unijnego Mechanizmu Sprawiedliwej Transformacji, obok specjalnych schematów w ramach InvestEU i Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Łączny budżet FTJ dla całej UE: ok. 17,5 mld EUR.
Które regiony Polski korzystają z FTJ?
Polska wynegocjowała FTJ dla 5 regionów NUTS-3: - Subregion centralny (Śląskie) — główny region górnictwa węglowego - Subregion tyski (Śląskie) - Małopolska Zachodnia (Małopolskie) — region z kopalniami węgla koksującego - Subregion bełchatowski (Łódzkie) — największa elektrownia węglowa w Polsce - Subregion wałbrzyski (Dolnośląskie) — historyczny region górniczy
Łączny budżet FTJ dla Polski: ok. 4,4 mld EUR.
Co finansuje FTJ?
W odróżnieniu od FEDER, FTJ ma węższy zakres — musi służyć transformacji odejścia od węgla. Finansuje:
- Przekwalifikowanie pracowników sektora górniczego i energetycznego
- Tworzenie nowych miejsc pracy w innych branżach
- Rewitalizację terenów pohutniczych i pokopalnykch
- Nowe inwestycje gospodarcze w dotkniętych gminach
- Czyste technologie energetyczne
- Infrastrukturę cyfrową i społeczną
Czego FTJ NIE finansuje?
- Elektrowni gazowych i infrastruktury gazowej (wyjątek: mały zakres)
- Energii jądrowej
- Likwidacji kopalni (sama derekultywacja bez nowych inwestycji)
Kto może korzystać?
- Gminy górnicze i pogórnicze
- Przedsiębiorstwa tworzące nowe miejsca pracy w regionach FTJ
- Instytucje szkoleniowe i edukacyjne
- Instytucje B+R zajmujące się czystymi technologiami
Gdzie złożyć wniosek?
FTJ w Polsce wdrażany jest przez regionalne programy FE (dla śląskiego, małopolskiego, łódzkiego, dolnośląskiego) — instytucją zarządzającą jest odpowiedni urząd marszałkowski.
Najczęstsze pytania
- Które regiony korzystają z FTJ w Polsce?
- Polska jest największym beneficjentem Funduszu Sprawiedliwej Transformacji w UE. FTJ obejmuje regiony górnicze i wydobywcze: województwo śląskie (największa alokacja — kilkadziesiąt mld zł), dolnośląskie (Turów), łódzkie (KWB Bełchatów) i wielkopolskie (KWB Konin-Adamów). Środki mają pomóc pracownikom i społecznościom zależnym od węgla przejść do nowej gospodarki.
- Na co konkretnie przeznaczane są środki FTJ?
- FTJ finansuje: rekwalifikację i przekwalifikowanie byłych pracowników górnictwa i energetyki węglowej, wsparcie dla firm tworzących nowe miejsca pracy w regionach węglowych, oczyszczanie terenów poprzemysłowych, inwestycje w odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną, a także rozwój infrastruktury dla nowych branż (IT, usługi, przemysł zielony).
- Co się stanie z pracownikami kopalni po zamknięciu?
- FTJ i programy krajowe (Fundusz Transformacji Górnictwa) oferują: odprawy i świadczenia socjalne dla odchodzących górników, szkolenia i kursy przekwalifikowania (np. technicy OZE, operatorzy maszyn, pracownicy IT), dotacje na zakładanie własnej działalności gospodarczej, wsparcie psychologiczne i doradcze. Transformacja zakładana jest jako wieloletni, stopniowy proces.
