Programy operacyjne
funduszy UE

FEDER, FSE+, Fundusz Spójności — czym się różnią?

Każdy program operacyjny finansowany jest z jednego lub kilku funduszy europejskich, z których każdy ma odrębne zasady kwalifikowalności i grupę beneficjentów.

Najczęściej zadawane pytania o programy operacyjne

Czym różni się program krajowy od regionalnego?

Programy krajowe (FENG, FEnIKS, FERS, FEPW i inne) zarządzane są centralnie przez właściwe ministerstwa i skierowane do beneficjentów z całej Polski — firmy z dowolnego regionu mogą aplikować. Programy regionalne (Fundusze Europejskie dla danego województwa) zarządza Urząd Marszałkowski, a beneficjentami mogą być podmioty działające na terenie tego województwa. Łączny budżet 16 programów regionalnych jest w przybliżeniu równy budżetowi krajowemu, co oznacza, że środki regionalne odpowiadają za około połowę całej polskiej alokacji z polityki spójności.

Jaki program finansuje innowacje i B+R?

Badania i innowacje finansuje przede wszystkim FENG (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, 2021-2027) — bezpośredni następnik POIR. Firmy mogą aplikować przez NCBiR (projekty badawczo-rozwojowe), PARP (wzornictwo, internacjonalizacja, transformacja cyfrowa) i BGK (instrumenty zwrotne). Regionalne FE też mają własne komponenty innowacyjne, zwłaszcza dla MŚP działających lokalnie. W perspektywie 2014-2020 analogiczną rolę pełniły POIR (8,6 mld EUR) i PROW w zakresie rolno-spożywczym.

Który program wybiera gmina na infrastrukturę?

Gminy korzystają przede wszystkim z Regionalnych Programów FE — tu financowane są drogi gminne i powiatowe, wodociągi i kanalizacja, termomodernizacja budynków publicznych, szkoły, żłobki i transport lokalny. Dla dużych projektów drogowych i kolejowych o znaczeniu ponadregionalnym — FEnIKS (następnik POIiŚ). Na środowisko i efektywność energetyczną — FEnIKS lub regionalny komponent FE. Na projekty aktywizacji społecznej — FERS lub komponent FSE+ danego województwa.

Czy jedna firma może aplikować w kilku programach jednocześnie?

Tak, firma może realizować równolegle projekty z kilku programów — pod warunkiem rygorystycznego przestrzegania zakazu podwójnego finansowania: ten sam koszt w tym samym projekcie nie może być refundowany z dwóch źródeł UE. Koszty muszą być wyraźnie wyodrębnione między projekty. Wiele dużych firm i uczelni realizuje jednocześnie projekty z FENG (B+R), FERS (szkolenia) i regionalnego FE (infrastruktura).

Gdzie znaleźć aktualne nabory w poszczególnych programach?

Aktualne konkursy i nabory pozakonkursowe są publikowane na funduszeeuropejskie.gov.pl (zakładka Skorzystaj), stronach instytucji pośredniczących (ncbr.gov.pl, parp.gov.pl, bgk.pl) oraz stronach urzędów marszałkowskich. Harmonogramy planowanych naborów na dany rok są zazwyczaj publikowane w grudniu poprzedniego roku. Warto śledzić też portale regionalne — każde województwo ma własny serwis informacyjny dot. naboru do swojego programu FE.

Co oznaczają kategorie: FEDER, FSE+ i Fundusz Spójności — czym się różnią?

FEDER (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego) finansuje inwestycje materialne i niematerialne: drogi, budynki, maszyny, oprogramowanie, innowacje. FSE+ (Europejski Fundusz Społeczny Plus) finansuje inwestycje w ludzi: szkolenia, zatrudnienie, edukację, zdrowie, inkluzję. Fundusz Spójności działa jak FEDER, ale tylko w krajach z PKB poniżej 90% średniej UE i finansuje wyłącznie duże projekty transeuropejskie w transporcie i środowisku. W Polsce wszystkie trzy są aktywne.

Czym jest perspektywa finansowa i dlaczego programy zmieniają nazwy?

Perspektywa finansowa to 7-letni budżet UE — Polska działa w 2014-2020 i 2021-2027. Przy każdej perspektywie programy są na nowo negocjowane z Komisją Europejską, co często powoduje zmianę nazwy i zakresu — stąd POIR stało się FENG, POIiŚ stało się FEnIKS, a POWER stało się FERS. Beneficjent realizujący projekt z poprzedniej perspektywy może jednocześnie aplikować do nowej, ale musi je rozliczać odrębnie i pilnować zasady n+3.