Słownik funduszy UE
Słownik 250 terminów funduszy europejskich w Polsce — dotacja, beneficjent, FEDER, FSE+, kwalifikowalność, zasada n+3, MŚP, IZ, instytucja pośrednicząca i inne kluczowe pojęcia z polityki spójności UE. Każde hasło zawiera definicję, kontekst stosowania i powiązania z programami operacyjnymi 2014–2027.
System funduszy europejskich w Polsce operuje specyficznym językiem — mieszaniną terminologii unijnej, krajowych przepisów i instytucjonalnych skrótów, które mogą być nieczytelne dla osób wchodzących w temat po raz pierwszy. Słownik zebrany w tej sekcji zawiera 250 haseł z zakresu polityki spójności, procedur aplikacyjnych, zasad finansowych i instytucji wdrażających — od podstawowych pojęć jak dotacja i beneficjent, przez procedury jak zasada n+3 i korekta finansowa, po nazwy programów operacyjnych i instytucji systemu wdrażania.
Każde hasło zawiera polskojęzyczną definicję, kontekst stosowania w funduszach UE, przykład praktyczny i linki do powiązanych pojęć. Słownik jest uzupełnieniem działu Poradniki i FAQ, gdzie poszczególne terminy omawiane są w szerszym kontekście.
Przeglądaj według kategorii
Szybka nawigacja alfabetyczna:
Beneficjenci2 pojęć
- MŚP
- MŚP (Małe i Średnie Przedsiębiorstwa) to kategoria firm definiowana przez Komisję Europejską na podstawie trzech kryteriów: liczby pracowników, rocznych przychodów i sumy bilansowe…
- Spółka Skarbu Państwa
- Spółka Skarbu Państwa (SSP) to przedsiębiorstwo, w którym większościowy lub całkowity pakiet akcji/udziałów należy do Skarbu Państwa — a więc do Państwa Polskiego reprezentowanego …
Ewaluacja8 pojęć
- Efekt deadweight
- Efekt deadweight (efekt jałowej straty lub efekt bez ingerencji) to zjawisko, w którym projekt lub działanie finansowane z funduszy UE byłoby zrealizowane przez beneficjenta nawet …
- Efekt substytucji
- Efekt substytucji (efekt przeniesienia) to zjawisko, w którym projekt finansowany z funduszy UE zastępuje (substytuje) inne działanie, które beneficjent i tak by podjął - tyle że f…
- Ewaluacja ex-ante
- Ewaluacja ex-ante to ocena programu operacyjnego przeprowadzona przed jego uruchomieniem, oceniająca trafność celów, spójność logiki interwencji, wykonalność systemu wdrażania i sz…
- Ewaluacja ex-post
- Ewaluacja ex-post to kompleksowa ocena efektów i skutków programu operacyjnego przeprowadzona po jego zakończeniu, typowo 3-5 lat po zamknięciu. Jej celem jest ocena faktycznych (n…
- Ewaluacja mid-term
- Ewaluacja mid-term (śródokresowa) to ocena programu operacyjnego w połowie okresu programowania - zazwyczaj po 3-4 latach od jego uruchomienia. Jej celem jest ocena dotychczasowych…
- Ewaluacja programu
- Ewaluacja programu operacyjnego to systematyczna ocena projektu, programu lub polityki na podstawie zebranych danych, zmierzająca do oceny wartości programu (jego efektów, skuteczn…
- Ewaluacja wpływu
- Ewaluacja wpływu (ang. impact evaluation) to rodzaj ewaluacji zmierzający do oceny przyczynowo-skutkowych efektów interwencji publicznej — czyli odpowiedzi na pytanie, czy i w jaki…
- Wartość dodana UE
- Wartość dodana UE (ang. EU Added Value) to koncepcja opisująca korzyści wynikające z realizacji polityki lub inwestycji na poziomie unijnym, w odróżnieniu od korzyści, które można …
Finanse23 pojęć
- Alokacja
- Alokacja to łączna kwota środków finansowych przeznaczonych na realizację danego programu operacyjnego, priorytetu lub działania w ramach perspektywy finansowej. Jest maksymalną kw…
- Amortyzacja
- Zużycie środków trwałych może być wydatkiem kwalifikowanym (za okres ich użytkowania w projekcie) w przypadkach, gdy zakup środka trwałego nie jest bezpośrednio finansowany z dotac…
- Budżet projektu
- Szczegółowy plan finansowy projektu określający koszty w podziale na kategorie wydatków kwalifikowanych i niekwalifikowanych. Stanowi integralną część wniosku o dofinansowanie i um…
- Dofinansowanie
- Dofinansowanie to wsparcie finansowe z funduszy publicznych - europejskich, krajowych lub regionalnych - przeznaczone na realizację projektu. W praktyce polskiego systemu funduszy …
- Dotacja
- Dotacja to bezzwrotna pomoc finansowa przyznawana beneficjentowi na realizację konkretnego projektu. W kontekście funduszy europejskich termin używany jest często jako synonim dofi…
- Dźwignia finansowa
- Dźwignia finansowa w kontekście funduszy UE (ang. leverage effect) to stosunek łącznej wartości inwestycji uruchomionych dzięki dofinansowaniu do kwoty samego dofinansowania UE. Mi…
- Instrument zwrotny
- Instrument zwrotny to forma wsparcia z funduszy UE, gdzie środki przekazywane są beneficjentowi jako pożyczka, poręczenie lub inwestycja kapitałowa - a nie bezzwrotna dotacja. Po s…
- Konto bankowe projektu
- Wyodrębnione konto bankowe projektu to oddzielny rachunek bankowy służący wyłącznie do obsługi środków i wydatków konkretnego projektu unijnego. Wiele programów operacyjnych wymaga…
- Koszty bezpośrednie
- Koszty bezpośrednie to kategoria kosztów kwalifikowanych projektu, które można jednoznacznie przypisać do konkretnej działalności projektowej — są wprost powiązane z realizacją zad…
- Koszty pośrednie
- Koszty pośrednie to kategoria kosztów kwalifikowanych, których nie można jednoznacznie przypisać do konkretnej działalności projektowej — są to koszty ogólnoadministracyjne i zarzą…
- Kwalifikowalność wydatków
- Kwalifikowalność wydatków to spełnienie przez dany koszt warunków pozwalających na jego sfinansowanie z funduszy UE. Wydatek kwalifikowany musi być: niezbędny do realizacji projekt…
- Prefinansowanie krajowe
- Prefinansowanie krajowe to mechanizm finansowy, w którym Polska wykłada środki z budżetu państwa na finansowanie projektów unijnych przed otrzymaniem refundacji z budżetu UE. Konie…
- Prefinansowanie z budżetu UE
- Prefinansowanie z budżetu UE (ang. pre-financing) to zaliczka wypłacana przez Komisję Europejską państwom członkowskim na początku każdej perspektywy finansowej. Jest źródłem płynn…
- Rozeznanie rynku
- Uproszczona procedura sprawdzenia cen rynkowych stosowana dla zakupów o niskiej wartości. Polega na zebraniu co najmniej 2-3 ofert lub sprawdzeniu cen w katalogach/internecie.
- VAT w projektach UE
- VAT (podatek od towarów i usług) w projektach unijnych to zagadnienie, które często przysparza beneficjentom trudności. Kluczowe pytanie: czy VAT od zakupów dokonanych w projekcie …
- Wkład niepieniężny
- Wkład własny beneficjenta wniesiony w formie niefinansowej: np. grunty, nieruchomości, czas pracy wolontariuszy lub własnego personelu, sprzęt. Musi być odpowiednio wyceniony i zaa…
- Wkład własny
- Wkład własny to część kosztów projektu, którą beneficjent zobowiązany jest pokryć ze środków innych niż dofinansowanie UE. Stanowi dopełnienie do 100% kosztów kwalifikowanych: jeśl…
- Wniosek o płatność końcową
- Wniosek o płatność końcową to ostatni wniosek o płatność składany przez beneficjenta po zakończeniu realizacji projektu. Zawiera zestawienie wszystkich poniesionych wydatków kwalif…
- Wniosek o płatność pośrednią
- Dokument składany przez beneficjenta w trakcie realizacji projektu, zawierający zestawienie poniesionych wydatków kwalifikowanych. Na jego podstawie wypłacana jest refundacja lub r…
- Wydatki kwalifikowane
- Wydatki kwalifikowane to koszty projektu, które mogą być dofinansowane ze środków funduszy UE - w odróżnieniu od kosztów niekwalifikowanych, pokrywanych wyłącznie ze środków własny…
- Wydatki niekwalifikowane
- Wydatki niekwalifikowane to koszty projektu niespełniające warunków kwalifikowalności i niemogące być sfinansowane ze środków funduszy UE. Są pokrywane wyłącznie ze środków własnyc…
- Zamówienia publiczne w projektach UE
- Zamówienia publiczne w projektach UE to jeden z najważniejszych i najczęściej kontrolowanych obszarów realizacji projektów. Beneficjenci będący podmiotami publicznymi (gminy, uczel…
- Zasada konkurencyjności
- Zasada konkurencyjności to wymóg wyboru wykonawcy w sposób zapewniający konkurencję, stosowany przez beneficjentów funduszy UE, którzy nie są zobowiązani do stosowania Prawa zamówi…
Fundusze UE14 pojęć
- Beneficjent
- Beneficjent funduszy europejskich to podmiot, który podpisał umowę o dofinansowanie z instytucją zarządzającą lub pośredniczącą i realizuje projekt współfinansowany ze środków UE. …
- Europejski Fundusz Spójności
- Europejski Fundusz Spójności to historyczna nazwa Funduszu Spójności (Cohesion Fund) — termin używany zamiennie w dokumentach UE. Szczegółowy opis — patrz hasło Fundusz Spójności.
- FEADER
- Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Finansuje modernizację rolnictwa, rozwój obszarów wiejskich, ochronę środowiska i leśnictwa. W Polsce wdrażany przez P…
- FEDER
- Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (FEDER) to największy fundusz polityki spójności UE, finansujący inwestycje wzmacniające spójność między regionami. W Polsce jest podstawowy…
- FEMPA
- Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (perspektywa 2021-2027). Wspiera zrównoważone rybołówstwo, akwakulturę, przetwarstwo ryb i niebieską gospodarkę. Następca FEMP (201…
- FSE+
- Europejski Fundusz Społeczny Plus (FSE+) to główny instrument UE wspierający inwestycje w kapitał ludzki: zatrudnienie, edukację, włączenie społeczne i ochronę zdrowia. Powstał w p…
- FTJ
- Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Nowy instrument UE (2021-2027) wspierający regiony uzależnione od paliw kopalnych w przejściu do gospodarki neutralnej klimatycznie. W…
- Fundusz Spójności
- Fundusz Spójności (ang. Cohesion Fund, CF) to jeden z głównych funduszy polityki spójności UE, przeznaczony wyłącznie dla państw, w których PKB per capita jest niższe niż 90% średn…
- Fundusz Kohezji
- Fundusz Kohezji to synonim Funduszu Spójności (ang. Cohesion Fund) — termin używany w starszej literaturze i dokumentach polskich. Fundusz Kohezji/Spójności jest instrumentem UE fi…
- Fundusze europejskie
- Fundusze europejskie to instrumenty finansowe Unii Europejskiej służące wyrównaniu różnic w poziomie rozwoju między regionami państw członkowskich. Polska, jako największy odbiorca…
- Fundusze strukturalne
- Część funduszy europejskich służąca zmniejszaniu dysproporcji regionalnych: FEDER (inwestycje) i FSE (kapitał ludzki). Uzupełnia je Fundusz Spójności (infrastruktura) dla krajów z …
- Fundusze UE 2021-2027
- Fundusze UE 2021-2027 to zbiorcze określenie środków europejskich dostępnych dla Polski w bieżącej perspektywie finansowej. Obejmują: FEDER (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego…
- Perspektywa finansowa
- Perspektywa finansowa (wieloletnie ramy finansowe, WRF) to siedmioletni budżet Unii Europejskiej, w ramach którego programowane i wydawane są fundusze polityki spójności. Polska uc…
- Polityka spójności
- Polityka spójności (ang. cohesion policy) to główna polityka inwestycyjna Unii Europejskiej, mająca na celu zmniejszenie różnic w poziomie rozwoju między regionami i krajami UE. Je…
Identyfikatory4 pojęć
- KRS
- Krajowy Rejestr Sądowy — rejestr prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości zawierający dane o przedsiębiorcach, stowarzyszeniach i fundacjach. Źródło informacji o formie prawne…
- NIP
- NIP (Numer Identyfikacji Podatkowej) to dziesięciocyfrowy numer nadawany przez urząd skarbowy każdemu podmiotowi podatkowemu w Polsce - zarówno osobom fizycznym prowadzącym działal…
- PKD
- PKD (Polska Klasyfikacja Działalności) to urzędowa klasyfikacja statystyczna rodzajów działalności gospodarczej obowiązująca w Polsce, oparta na europejskiej klasyfikacji NACE Rev.…
- REGON
- Numer identyfikacyjny z rejestru podmiotów gospodarki narodowej prowadzonego przez GUS. 9 lub 14 cyfr. Używany do identyfikacji podmiotów działalności gospodarczej i organizacji.
Instrumenty terytorialne7 pojęć
- Instrument finansowy
- Alternatywa dla dotacji: pożyczka preferencyjna, poręczenie lub fundusz kapitałowy finansowany ze środków UE. Środki krążą i mogą być wielokrotnie wykorzystywane, w przeciwieństwie…
- Instrumenty finansowe
- Instrumenty finansowe to forma wsparcia z funduszy UE przekazywana beneficjentom w postaci pożyczek, poręczeń lub inwestycji kapitałowych — w odróżnieniu od bezzwrotnych dotacji. Ś…
- LEADER
- LEADER to metodologia oddolnego, partycypacyjnego podejścia do lokalnego rozwoju wiejskiego, wywodząca się z inicjatywy wspólnotowej LEADER (Liaison Entre Actions de Développement …
- Obszary miejskie
- Obszary miejskie (ang. urban areas) to specjalna kategoria terytorialna w polityce spójności UE 2021-2027, obejmująca miasta i ich funkcjonalne strefy oddziaływania. W perspektywie…
- Platforma miejska
- Platforma miejska to instrument terytorialny stosowany w funduszach UE, umożliwiający miastom niebędącym stolicami województw samodzielne zarządzanie częścią alokacji programów reg…
- RLKS
- RLKS (Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność, ang. CLLD - Community-Led Local Development) to instrument polityki spójności UE, w ramach którego lokalne społeczności tworzą i r…
- ZIT
- ZIT (Zintegrowane Inwestycje Terytorialne) to instrument terytorialny polityki spójności UE, umożliwiający miastom lub obszarom funkcjonalnym zarządzanie pulą środków z programów r…
Instytucje20 pojęć
- ARiMR
- ARiMR (Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) to agencja płatnicza i instytucja wdrażająca środki z FEADER (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich…
- BGK
- BGK (Bank Gospodarstwa Krajowego) to państwowy bank rozwoju, kluczowa instytucja wdrażająca instrumenty finansowe z funduszy UE dla firm i samorządów - pożyczki preferencyjne, porę…
- Centrum Unijnych Projektów Transportowych
- CUPT (Centrum Unijnych Projektów Transportowych) to instytucja pośrednicząca wdrażająca projekty transportowe finansowane z funduszy UE — przede wszystkim z Funduszu Spójności i FE…
- CPPC
- CPPC (Centrum Projektów Polska Cyfrowa) to jednostka budżetowa podległa Ministrowi Cyfryzacji, pełniąca funkcję Instytucji Pośredniczącej dla projektów cyfryzacji w polskich fundus…
- Instytucja Pośrednicząca
- Instytucja Pośrednicząca (IP) to podmiot, któremu Instytucja Zarządzająca (IZ) deleguje część zadań wdrożeniowych - typowo ogłaszanie konkursów, ocenę wniosków i obsługę umów dla o…
- Instytucja Zarządzająca
- Instytucja Zarządzająca (IZ) to organ odpowiedzialny za zarządzanie programem operacyjnym: wybór i finansowanie projektów, prawidłowość wdrażania, kontrolę i certyfikację wydatków.…
- Instytucja Audytowa
- Instytucja Audytowa (IA) to niezależny organ przeprowadzający audyty systemu zarządzania i kontroli programów operacyjnych oraz audyty próby operacji (projektów). Jej opinia jest e…
- Instytucja Certyfikująca
- Instytucja Certyfikująca (IC) to organ odpowiedzialny za przygotowanie i składanie do Komisji Europejskiej poświadczonych deklaracji wydatków i wniosków o płatność — tzn. za certyf…
- IP
- IP (Instytucja Pośrednicząca) to podmiot, któremu Instytucja Zarządzająca deleguje część zadań wdrożeniowych w ramach programu operacyjnego. IP ogłasza konkursy, ocenia wnioski, za…
- IW
- IW (Instytucja Wdrażająca) to podmiot, któremu Instytucja Pośrednicząca (IP) deleguje dalej część swoich zadań wdrożeniowych. Tworzy trzeci poziom systemu wdrażania: IZ → IP → IW. …
- IZ
- IZ (Instytucja Zarządzająca) to organ odpowiedzialny za zarządzanie programem operacyjnym. Każdy program ma swoją IZ: programy krajowe - właściwe ministerstwo, programy regionalne …
- JST
- JST (Jednostka Samorządu Terytorialnego) to ogólna nazwa dla wszystkich szczebli samorządu terytorialnego w Polsce: gminy, powiatu i województwa. JST są osobami prawnymi z niezależ…
- LGD
- LGD (Lokalna Grupa Działania) to partnerstwo publiczno-prywatne obejmujące mieszkańców, organizacje i przedsiębiorców z danego obszaru wiejskiego lub rybackiego, realizujące instru…
- MFiPR
- MFiPR (Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej) to centralny organ rządowy odpowiedzialny za koordynację polityki spójności w Polsce - zarówno negocjacje Umowy Partnerstwa z K…
- NCBiR
- NCBiR (Narodowe Centrum Badań i Rozwoju) to agencja wykonawcza Ministra Nauki, pełniąca funkcję instytucji pośredniczącej dla projektów badawczo-rozwojowych finansowanych z fundusz…
- NCBR
- NCBR to alternatywny skrót od NCBiR — Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Oba skróty używane są wymiennie w dokumentach programowych funduszy UE. NCBiR to agencja wykonawcza Ministra…
- NFOŚiGW
- Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej — instytucja wdrażająca projekty środowiskowe, efektywności energetycznej i OZE finansowane z funduszy UE. Jeden z czołowych…
- NGO
- NGO (organizacja pozarządowa, ang. Non-Governmental Organization) to w Polsce zbiorcze określenie dla stowarzyszeń, fundacji, organizacji pożytku publicznego (OPP) i innych podmiot…
- PARP
- PARP (Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości) to agencja rządowa podległa Ministrowi Funduszy i Polityki Regionalnej, pełniąca funkcję kluczowej instytucji pośredniczącej dla pr…
- PFRON
- PFRON (Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych) to fundusz celowy, którego przychody pochodzą z obowiązkowych wpłat pracodawców niezatrudniających wymaganej liczby p…
Kontrola i audyt11 pojęć
- AFCOS
- Koordynator Krajowy ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych — organ wyznaczony przez każde państwo członkowskie do współpracy z OLAF. W Polsce funkcję tę pełni Departament Ochrony Inter…
- Audyt
- Audyt funduszy europejskich to niezależna ocena legalności i prawidłowości operacji finansowanych z UE. Jest ważnym elementem systemu kontroli, gwarantującym Komisji Europejskiej, …
- Deklaracja zarządcza
- Deklaracja zarządcza to roczny dokument składany przez instytucję zarządzającą do Komisji Europejskiej, potwierdzający prawidłowość zarządzania programem. IZ poświadcza skuteczność…
- Kontrola krzyżowa
- Kontrola krzyżowa to procedura weryfikacji, czy beneficjent lub projekt nie korzystają jednocześnie z dofinansowania z kilku źródeł na te same wydatki (zakaz podwójnego finansowani…
- Kontrola na miejscu
- Kontrola na miejscu (KNM) to wizyta kontrolna przeprowadzana przez przedstawicieli instytucji zarządzającej, pośredniczącej lub audytowej bezpośrednio w siedzibie beneficjenta lub …
- Korekta finansowa
- Korekta finansowa to zmniejszenie kwoty dofinansowania projektu w wyniku stwierdzenia nieprawidłowości w realizacji lub rozliczeniu. Korekty mogą być stosowane przez instytucję zar…
- Odzyskanie kwot
- Odzyskanie kwot to procedura zmierzająca do zwrotu środków UE wypłaconych beneficjentowi nieprawidłowo. IZ wydaje wezwanie do zwrotu środków ze wskazaniem kwoty, podstawy prawnej i…
- OLAF
- OLAF (Office de Lutte Anti-Fraude, Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych) to niezależny organ UE odpowiedzialny za prowadzenie dochodzeń w sprawach nadużyć finansowyc…
- Poziom błędu
- Stosunek wydatków nieprawidłowych do wszystkich skontrolowanych wydatków. Jeśli poziom błędu przekracza 2%, KE może zawiesić płatności dla programu. Dopuszczalny pułap dla całego p…
- Rejestr nieprawidłowości
- Rejestr nieprawidłowości to baza danych prowadzona przez IZ, zawierająca informacje o potwierdzonych nieprawidłowościach w projektach programu. Prowadzenie rejestru jest obowiązkie…
- Zawieszenie płatności
- Zawieszenie płatności to wstrzymanie wypłaty środków UE przez KE wobec programu lub przez IZ wobec beneficjenta, stosowane gdy wykryto naruszenia lub gdy wskaźnik błędu przekracza …
Monitorowanie11 pojęć
- Kamień milowy
- Kamień milowy (ang. milestone) to kluczowy etap lub punkt kontrolny w realizacji projektu lub programu, pozwalający monitorować postęp. Musi być jednoznacznie zdefiniowany, mierzal…
- Komitet Monitorujący
- Organ powołany przy każdym programie operacyjnym, złożony z przedstawicieli instytucji zarządzającej, partnerów społeczno-gospodarczych i społeczeństwa obywatelskiego. Zatwierdza k…
- Łańcuch wyników
- Łańcuch wyników (ang. results chain lub logic of intervention) to logika projektu lub programu łącząca nakłady (inputs) poprzez działania (activities) i produkty (outputs) z rezult…
- Monitoring
- Monitoring (monitorowanie) funduszy europejskich to systematyczne gromadzenie, analiza i raportowanie danych o postępach we wdrażaniu programów operacyjnych i projektów. Stanowi po…
- Ramy wykonania
- Ramy wykonania (ang. performance framework) to system wskaźników i celów pośrednich (kamieni milowych) ustalonych dla każdego programu operacyjnego, służący do oceny postępów w jeg…
- Raport z realizacji projektu
- Raport z realizacji projektu (zwany też sprawozdaniem z postępu realizacji) to dokument składany przez beneficjenta do instytucji zarządzającej w określonych etapach realizacji pro…
- Wartość bazowa wskaźnika
- Wartość bazowa wskaźnika to wartość danego wskaźnika mierzona przed realizacją projektu lub programu - punkt wyjścia, od którego mierzy się postęp. Jest niezbędna do oceny, o ile z…
- Wartość docelowa wskaźnika
- Wartość docelowa wskaźnika to planowany poziom danego wskaźnika, który beneficjent lub program zobowiązuje się osiągnąć do określonego terminu. Jest centralnym elementem logiki int…
- Wskaźnik kluczowy
- Wskaźnik produktu lub rezultatu określony na poziomie rozporządzenia UE, obligatoryjny dla wszystkich programów finansowanych z danego funduszu. Pozwala na agregowanie danych w cał…
- Wskaźniki produktu
- Wskaźniki produktu mierzą bezpośrednie efekty rzeczowe projektu - to, co zostało wytworzone lub dostarczone dzięki dofinansowaniu. Są najprostszym poziomem monitorowania i muszą by…
- Wskaźniki rezultatu
- Wskaźniki rezultatu mierzą zmiany, do których dany projekt się przyczynił - w sytuacji uczestników projektu lub w szerszym otoczeniu. Są wyższym poziomem monitorowania niż wskaźnik…
Prawo5 pojęć
- Intensywność pomocy
- Intensywność pomocy (zwana też stopą dofinansowania) to maksymalny procent kosztów kwalifikowanych projektu, który może być pokryty ze środków publicznych (UE + krajowych). Im wyżs…
- Nieprawidłowość
- Nieprawidłowość (w kontekście funduszy UE) to naruszenie prawa Unii Europejskiej lub prawa krajowego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego w…
- Pomoc de minimis
- Pomoc de minimis to rodzaj pomocy publicznej, który nie podlega obowiązkowi notyfikacji do Komisji Europejskiej, ponieważ ze względu na niski pułap uznaje się, że nie zakłóca konku…
- Pomoc publiczna
- Pomoc publiczna to wsparcie finansowe ze środków publicznych na rzecz konkretnych przedsiębiorstw, które może zakłócić konkurencję lub wymianę handlową między państwami UE. Art. 10…
- Pomoc regionalna
- Pomoc regionalna to kategoria pomocy publicznej UE, udzielana firmom na inwestycje w regionach o niskim poziomie rozwoju. Jest podstawową formą wsparcia inwestycyjnego dla przedsię…
Procedury49 pojęć
- Analiza kosztów i korzyści
- Metoda oceny projektów (ang. Cost-Benefit Analysis, CBA) wymagana przez KE dla projektów o wartości powyżej 50 mln EUR (lub 75 mln EUR dla programów FEDER). Porównuje koszty i korz…
- Aneks do umowy
- Aneks do umowy o dofinansowanie to zmiana warunków zawartej umowy, dokonywana w formie pisemnej przez obie strony (instytucję zarządzającą i beneficjenta). Aneks może dotyczyć harm…
- Archiwizacja
- Obowiązek przechowywania dokumentacji projektowej przez określony czas po zakończeniu projektu (zazwyczaj do końca 2030 r. dla projektów 2014-2020). Dotyczy zarówno papierowych, ja…
- Archiwizacja dokumentów projektowych
- Archiwizacja dokumentów projektowych to obowiązek beneficjenta polegający na przechowywaniu kompletnej dokumentacji projektu przez określony czas po jego zakończeniu — zazwyczaj do…
- Certyfikacja wydatków
- Certyfikacja wydatków to procedura, w której instytucja zarządzająca lub certyfikująca (certifying authority) sprawdza i potwierdza prawidłowość wydatków beneficjentów, a następnie…
- Certyfikat
- Certyfikat w kontekście funduszy UE to dokument potwierdzający uzyskanie określonych kompetencji lub kwalifikacji przez uczestnika projektu szkoleniowego. Stanowi jeden z kluczowyc…
- Cross-financing
- Mechanizm umożliwiający finansowanie działań charakterystycznych dla jednego funduszu ze środków innego funduszu (np. miękkich szkoleń FSE ze środków FEDER). Dozwolony do określone…
- Cykl życia projektu
- Cykl życia projektu unijnego to sekwencja faz od momentu pojawienia się pomysłu do zakończenia okresu trwałości. Obejmuje: (1) identyfikację i przygotowanie koncepcji; (2) przygoto…
- Decyzja o dofinansowaniu
- Decyzja o dofinansowaniu to szczególna forma wyboru projektu do dofinansowania stosowana w trybie pozakonkursowym - zamiast tradycyjnej umowy zawieranej z wnioskodawcą, instytucja …
- Decyzja KE o zatwierdzeniu programu
- Decyzja KE o zatwierdzeniu programu operacyjnego to formalna decyzja Komisji Europejskiej, bez której dany program nie może być wdrażany i środki nie mogą być wydatkowane. Jest wyn…
- Dokumentacja projektowa
- Komplet dokumentów związanych z realizacją projektu: umowa, faktury, listy płac, protokoły odbioru, zdjęcia, korespondencja. Musi być przechowywana przez minimum 5-7 lat po zakończ…
- Grupy docelowe
- Grupy docelowe (ang. target groups) to osoby fizyczne lub podmioty, do których skierowane są działania projektu i które odczują bezpośredni efekt interwencji. Są kluczowym elemente…
- Harmonogram naborów
- Harmonogram naborów to dokument publikowany przez instytucje zarządzające, zawierający planowane terminy ogłaszania konkursów i naborów wniosków w danym programie na rok bieżący lu…
- Kontrakt programowy
- Umowa zawierana między rządem a samorządem województwa, określająca zakres działań realizowanych przez województwo w ramach krajowych programów operacyjnych. Poprzedzony Kontraktem…
- Kontraktacja
- Kontraktacja (zwana też zakontraktowaniem) to proces podpisywania umów o dofinansowanie z beneficjentami w ramach danego programu operacyjnego. Jest jednym z dwóch kluczowych wskaź…
- Kosztorys projektu
- Kosztorys projektu to szczegółowe zestawienie planowanych wydatków na realizację projektu, stanowiące integralną część wniosku o dofinansowanie i umowy. Musi być precyzyjny, realis…
- Lista rankingowa
- Lista rankingowa to zestawienie wniosków o dofinansowanie, które przeszły pozytywnie ocenę merytoryczną, uszeregowane od najwyżej do najniżej punktowanego. Na jej podstawie instytu…
- Montaż finansowy
- Montaż finansowy to struktura finansowania projektu, określająca udział poszczególnych źródeł w pokryciu kosztów kwalifikowanych. Musi zawsze sumować się do 100% kosztów kwalifikow…
- Nabór wniosków
- Nabór wniosków (konkurs) to procedura, w ramach której instytucja zarządzająca lub pośrednicząca ogłasza możliwość ubiegania się o dofinansowanie z funduszy europejskich. Jest to p…
- Ocena formalna
- Ocena formalna to pierwsza faza weryfikacji wniosku o dofinansowanie - sprawdzenie kompletności dokumentacji, terminowości złożenia i spełnienia warunków formalnych wymaganych prze…
- Ocena merytoryczna
- Ocena merytoryczna to druga faza weryfikacji wniosku o dofinansowanie - ocena jakości, zasadności i wykonalności projektu. W odróżnieniu od oceny formalnej (zero-jedynkowej), ocena…
- Partnerstwo publiczno-prywatne
- Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) to forma długoterminowej współpracy między podmiotem publicznym (gmina, powiat, Skarb Państwa) a prywatnym inwestorem, służąca realizacji infra…
- Podwykonawstwo
- Podwykonawstwo w projektach UE to zlecenie przez beneficjenta realizacji części zadań projektowych firmie zewnętrznej (podwykonawcy). Jest powszechną praktyką, ale regulowaną przep…
- Pomoc techniczna
- Pomoc techniczna (PT) to specjalna forma wsparcia z funduszy UE przeznaczona na finansowanie kosztów zarządzania, wdrażania, monitorowania, kontroli i oceny programów operacyjnych.…
- Projekt partnerski
- Projekt partnerski to projekt realizowany przez co najmniej dwóch beneficjentów: lidera partnerstwa i jednego lub więcej partnerów, którzy wspólnie realizują projekt na podstawie u…
- Projekt grantowy
- Projekt grantowy to projekt finansowany w formie dotacji (grantu) bezzwrotnej przyznawanej beneficjentowi przez podmiot pośredniczący (operatora) dysponującego środkami funduszy UE…
- Promocja projektu
- Obowiązek informowania opinii publicznej o finansowaniu projektu ze środków UE. Wymaga stosowania logotypów i informacji 'Projekt współfinansowany przez Unię Europejską'. Brak tabl…
- Protest
- Protest to środek odwoławczy przysługujący wnioskodawcy, którego wniosek o dofinansowanie otrzymał negatywną ocenę lub nie został wybrany do dofinansowania. Protest składany jest d…
- Refundacja
- Refundacja to forma wypłaty dofinansowania polegająca na zwrocie beneficjentowi wydatków już poniesionych i zapłaconych ze środków własnych. Jest to dominująca metoda rozliczania p…
- Reguła n+2 / n+3
- Zasada automatycznego anulowania (decommitment) zobowiązań budżetowych UE, jeśli nie zostaną wydatkowane w ciągu 2 lub 3 lat od roku budżetowego. Motywuje państwa do sprawnego wdra…
- Rozporządzenie ogólne
- Rozporządzenie ogólne (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2021/1060) to kluczowy dokument prawny UE regulujący zasady, zarządzanie, monitorowanie i kontrolę funduszy…
- Ryczałt
- Ryczałt to jedna z metod wydatków uproszczonych, polegająca na przyznaniu beneficjentowi stałej kwoty za określony rezultat lub etap projektu, niezależnie od faktycznie poniesionyc…
- Stawki jednostkowe
- Forma wydatków uproszczonych — z góry ustalony koszt na jednostkę (np. koszt przeszkolenia jednej osoby, koszt godziny konsultacji). Rozliczane przez mnożenie stawki przez liczbę j…
- Studium wykonalności
- Studium wykonalności (ang. Feasibility Study, FS) to dokument analizujący techniczną i finansową wykonalność planowanego projektu. Jest obowiązkowe dla dużych projektów infrastrukt…
- Tablica informacyjna
- Obowiązkowy element promocji projektu — tablica trwale zainstalowana w miejscu realizacji projektu infrastrukturalnego lub w siedzibie beneficjenta. Wymagana przez czas trwałości p…
- Trwałość projektu
- Trwałość projektu to obowiązek utrzymania efektów projektu przez określony czas po zakończeniu realizacji i dokonaniu płatności końcowej. Naruszenie tego obowiązku skutkuje żądanie…
- Umowa o dofinansowanie
- Umowa o dofinansowanie to kluczowy dokument projektu finansowanego z funduszy UE - dwustronna umowa między instytucją zarządzającą a beneficjentem, regulująca wszystkie aspekty rea…
- Umowa partnerska
- Umowa partnerska to dokument regulujący prawa i obowiązki lidera partnerstwa i partnerów w projekcie partnerskim realizowanym z funduszy UE. Musi być zawarta przed złożeniem wniosk…
- Umowa partnerstwa
- Umowa partnerstwa to dokument strategiczny podpisywany między Komisją Europejską a państwem członkowskim (Polską), określający krajowe priorytety i mechanizmy wydatkowania funduszy…
- Wniosek o dofinansowanie
- Wniosek o dofinansowanie to formalny dokument składany przez wnioskodawcę do instytucji zarządzającej lub pośredniczącej w odpowiedzi na ogłoszony nabór. Jego celem jest ubieganie …
- Wnioskodawca
- Wnioskodawca to podmiot, który złożył wniosek o dofinansowanie do instytucji zarządzającej lub pośredniczącej, ale jeszcze nie podpisał umowy o dofinansowanie. Po podpisaniu umowy …
- Wybór projektów pozakonkursowych
- Tryb wyboru projektów bez ogłaszania konkursu — stosowany dla projektów strategicznych, realizowanych przez ściśle określone podmioty (np. GDDKiA, PKP PLK). Zarezerwowany dla klucz…
- Wydatki uproszczone
- Wydatki uproszczone to alternatywna metoda rozliczania kosztów projektu, gdzie zamiast dokumentowania każdego wydatku fakturą i dowodem zapłaty stosuje się uproszczone mechanizmy: …
- Wytyczne
- Wytyczne w zakresie funduszy europejskich to dokumenty regulacyjne wydawane przez Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej, obowiązujące wszystkie instytucje zarządzające i benefic…
- Zaliczka
- Zaliczka to środki wypłacane beneficjentowi przed poniesieniem wydatków kwalifikowanych. Pozwala uniknąć problemów z płynnością finansową, szczególnie dla małych organizacji, które…
- Zarządzanie projektem
- Zarządzanie projektem unijnym to zestaw czynności zapewniających prawidłową realizację projektu zgodnie z umową o dofinansowanie, harmonogramem i budżetem. W praktyce funduszy UE o…
- Zasada n+3
- Zasada n+3 to mechanizm automatycznego anulowania zobowiązań finansowych UE, które nie zostały pokryte certyfikowanymi wydatkami w wyznaczonym terminie. Jej celem jest mobilizowani…
- Zasada n-plus-3
- Zasada n+3 (n-plus-3) to potoczna nazwa mechanizmu automatycznego anulowania zobowiązań UE. Patrz pełny opis w haśle Zasada n+3.
- Zasada n+2
- Zasada n+2 to wcześniejszy wariant mechanizmu automatycznego anulowania zobowiązań UE, stosowany w perspektywie 2007-2013 i dla lat 2018-2020 perspektywy 2014-2020. Środki przyznan…
Programy operacyjne19 pojęć
- EWT
- Europejska Współpraca Terytorialna — cel polityki spójności UE obejmujący programy transgraniczne (np. Polska-Niemcy, Polska-Czechy), transnarodowe (np. Region Morza Bałtyckiego) i…
- FEdC
- Fundusze Europejskie na Cyfryzację — program krajowy 2021-2027, następnik POPC. Finansuje budowę szerokopasmowego internetu, cyfryzację usług publicznych i bezpieczeństwo cybernety…
- FENG
- FENG (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki) to krajowy program operacyjny perspektywy 2021-2027 zastępujący POIR. Finansowany z FEDER z budżetem ok. 7,9 mld EUR, skupia …
- FEnIKS
- Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (perspektywa 2021-2027). Następnik POIiŚ, finansuje transformację energetyczną, transport niskoemisyjny i ochronę środowi…
- FEPW
- Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej — program 2021-2027 dla 5 województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego. Budżet: ok. 2,5…
- FER
- Fundusze Europejskie dla Rybactwa — program 2021-2027 finansowany z FEMPA, wspierający zrównoważone rybołówstwo, akwakulturę i gospodarkę morską. Budżet: ok. 730 mln EUR.
- FERS
- Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego — program krajowy 2021-2027, następnik POWER. Finansuje politykę rynku pracy, włączenie społeczne, edukację i dobre rządzenie. Budżet: …
- INTERREG
- Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej (EWT) finansujące projekty transgraniczne, transnarodowe i międzyregionalne. Polska uczestniczy w ok. 12 programach INTERREG z sąsiad…
- KPO
- Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności — instrument finansowany z Europejskiego Funduszu Odbudowy (NGEU/RRF). Poza polityką spójności, ale często mylony z funduszami strukt…
- Plan Strategiczny WPR
- Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej 2023-2027 — następnik PROW. Łączy płatności bezpośrednie dla rolników z programem rozwoju obszarów wiejskich. Budżet UE dla Polski: o…
- POIiŚ
- Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (perspektywa 2014-2020). Największy program w historii UE pod względem wartości — ok. 27,4 mld EUR. Finansował projekty transportowe,…
- POIR
- POIR (Program Operacyjny Inteligentny Rozwój) to krajowy program operacyjny perspektywy 2014-2020 w Polsce, finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (FEDER), przez…
- POPC
- POPC (Program Operacyjny Polska Cyfrowa) to krajowy program perspektywy 2014-2020 finansowany z FEDER, przeznaczony na cyfryzację Polski - budowę infrastruktury szerokopasmowej, e-…
- POPW
- Program Operacyjny Polska Wschodnia (perspektywa 2014-2020). Finansował projekty w 5 województwach Polski Wschodniej: lubelskim, podkarpackim, podlaskim, świętokrzyskim i warmińsko…
- POWER
- Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (perspektywa 2014-2020). Finansował reformy systemu edukacji, rynek pracy, włączenie społeczne i dobre rządzenie. Budżet: ok. 4,4 mld EUR …
- Program operacyjny
- Program operacyjny to dokument strategiczny zatwierdzony przez Komisję Europejską, który określa cele, priorytety i zasady wydatkowania funduszy UE w danym kraju lub regionie. W Po…
- PROW
- Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 — główny instrument FEADER w Polsce. Finansował modernizację rolnictwa, infrastrukturę wiejską i zachowanie środowiska przyrodniczego. …
- REACT-EU
- Dodatkowe środki UE (ok. 2 mld EUR dla Polski) przydzielone w 2020-2021 jako odpowiedź na pandemię COVID-19. Dystrybuowane przez istniejące programy operacyjne 2014-2020.
- RPO
- RPO (Regionalny Program Operacyjny) to program finansowany głównie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (FEDER) i FSE, zarządzany bezpośrednio przez samorząd województwa -…
Rolnictwo i rybołówstwo6 pojęć
- Akwakultura
- Akwakultura to hodowla organizmów wodnych — ryb, skorupiaków, mięczaków i roślin wodnych — w kontrolowanych warunkach. W funduszach UE finansowana jest z FEMPA (Europejski Fundusz …
- Młody rolnik
- Premia dla młodego rolnika to wsparcie w ramach FEADER (Plan Strategiczny WPR), przeznaczone dla osób poniżej 40 roku życia, które po raz pierwszy przejmują lub zakładają gospodars…
- Modernizacja gospodarstw rolnych
- Modernizacja gospodarstw rolnych to działanie finansowane z FEADER (Plan Strategiczny WPR), przeznaczone na inwestycje poprawiające efektywność ekonomiczną i środowiskową polskich …
- Płatności bezpośrednie
- Główna forma wsparcia dla rolników w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) — coroczne dopłaty na hektar użytków rolnych, niezwiązane z produkcją. Finansowane z Europejskiego Fundus…
- Pomoc dla rolników
- Pomoc dla rolników w ramach funduszy UE realizowana jest przede wszystkim przez FEADER (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) wdrażany przez ARiMR, a nie pr…
- Premia dla młodego rolnika
- Premia dla młodego rolnika to wsparcie finansowe w ramach FEADER (Plan Strategiczny WPR) dla osób poniżej 40 roku życia, które po raz pierwszy przejmują lub zakładają gospodarstwo.…
Statystyki9 pojęć
- Absorpcja
- Absorpcja funduszy europejskich to stopień, w jakim dane państwo lub region wykorzystało dostępne środki UE - tzn. podpisało umowy z beneficjentami (kontraktacja) i faktycznie je r…
- Eurostat
- Eurostat to urząd statystyczny Unii Europejskiej, odpowiedzialny za dostarczanie statystyk UE wysokiej jakości na poziomie europejskim. Dane Eurostatu są fundamentem dla polityki s…
- GUS
- GUS (Główny Urząd Statystyczny) to centralny organ statystyki publicznej w Polsce, odpowiedzialny za gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie danych statystycznych o sytuacji spo…
- NUTS
- NUTS (Nomenclature of Territorial Units for Statistics) to hierarchiczny system podziału terytorialnego państw UE na potrzeby statystyczne i alokacji funduszy spójności. Opracowany…
- NUTS-2
- NUTS-2 to drugi poziom hierarchicznego systemu statystycznego NUTS (Nomenclature of Territorial Units for Statistics), obejmujący w Polsce 16 województw, lub ściśle rzecz biorąc - …
- NUTS-3
- NUTS-3 to trzeci poziom hierarchicznego systemu statystycznego NUTS, odpowiadający w Polsce 73 podregionom - zgrupowaniom powiatów tworzącym obszary o populacji 150 000 - 800 000 m…
- Parytet siły nabywczej (PPS)
- PPS (Parytet Siły Nabywczej, ang. Purchasing Power Standard) to umowna jednostka walutowa stosowana przez Eurostat do porównania PKB per capita między krajami UE z eliminacją różni…
- Stopa bezrobocia
- Stopa bezrobocia (ang. unemployment rate) to wskaźnik statystyczny mierzący odsetek bezrobotnych w ogólnej liczbie aktywnych zawodowo (pracujących + bezrobotnych). W kontekście fun…
- Wskaźnik PKB per capita
- PKB per capita (Produkt Krajowy Brutto na głowę mieszkańca) wyrażony jako procent średniej unijnej jest kluczowym kryterium podziału środków z funduszy spójności UE. To od niego za…
Strategie1 pojęć
- S3 — Strategia Inteligentnej Specjalizacji
- Strategia określająca priorytety badań i innowacji dla każdego regionu UE. Warunek podstawowy (ex-ante conditionality) dla korzystania z FEDER na B+R. Każde województwo opracowało …
Systemy IT5 pojęć
- CST2021
- CST2021 (Centralny System Teleinformatyczny) to platforma informatyczna obsługująca wdrażanie funduszy UE w Polsce w perspektywie 2021-2027. Zastępuje poprzednie systemy (SL2014 dl…
- LSI
- LSI (Lokalny System Informatyczny) to dedykowany system informatyczny Instytucji Zarządzającej programem regionalnym, służący do obsługi procesu aplikowania o dofinansowanie, zawie…
- SFC2021
- System informatyczny Komisji Europejskiej do wymiany danych dotyczących funduszy polityki spójności 2021-2027 (ang. System for Fund Management in the European Union). Interfejs mię…
- SL2014
- SL2014 (Centralny system teleinformatyczny) to platforma informatyczna obsługująca wdrażanie funduszy UE w Polsce w perspektywie 2014-2020. Służyła do zawierania umów z beneficjent…
- SOWA
- System Obsługi Wniosków Aplikacyjnych — platforma elektroniczna do składania wniosków o dofinansowanie w wybranych programach (m.in. POIR, POWER). Zastępowany przez CST2021 w nowej…
Tematy sektorowe41 pojęć
- Adaptacja do zmian klimatu
- Adaptacja do zmian klimatu to jeden z celów tematycznych polityki spójności UE 2021-2027, obejmujący działania chroniące społeczeństwa i infrastrukturę przed negatywnymi skutkami z…
- Akcelerator startupów
- Akcelerator startupów (akcelerator biznesowy) to program intensywnego wsparcia dla wczesnych firm (startupów), trwający zazwyczaj 3-6 miesięcy, obejmujący mentoring, szkolenia, sie…
- Aktywizacja zawodowa
- Działania zmierzające do podjęcia lub utrzymania zatrudnienia przez osoby bezrobotne lub nieaktywne zawodowo. Szkolenia, doradztwo zawodowe, staże i dotacje na otwarcie działalnośc…
- B+R
- B+R (Badania i Rozwój, ang. R&D - Research and Development) to jeden z kluczowych priorytetów funduszy europejskich w Polsce. Skrót obejmuje działalność badawczą i prace rozwojowe …
- Bon na innowacje
- Bon na innowacje (ang. innovation voucher) to prosty instrument wsparcia dla MŚP, umożliwiający zakup usługi badawczo-rozwojowej lub doradczej w zakresie innowacji od uprawnionej j…
- CEF
- Instrument Łącząc Europę (ang. Connecting Europe Facility) — unijny instrument finansowania infrastruktury transportowej, energetycznej i cyfrowej. Uzupełnia fundusze spójności dla…
- Chmura obliczeniowa
- Dostarczanie usług obliczeniowych (serwery, bazy danych, oprogramowanie) przez internet. Infrastruktura chmurowa dla sektora publicznego jest finansowana ze środków FEdC i FENG.
- Cyberbezpieczeństwo
- Cyberbezpieczeństwo to jeden z priorytetów cyfrowych funduszy europejskich, wynikający z europejskiej strategii cyberbezpieczeństwa UE i dyrektywy NIS2. W Polsce projekty z tego ob…
- Cyfrowe wykluczenie
- Cyfrowe wykluczenie (ang. digital exclusion) to zjawisko niemożności lub trudności z korzystaniem z technologii cyfrowych (internetu, e-usług, komputerów) przez grupy społeczne z p…
- Deinstytucjonalizacja
- Przejście od opieki zinstytucjonalizowanej (domy pomocy społecznej, szpitale psychiatryczne) do wsparcia środowiskowego umożliwiającego osobom zależnym życie w lokalnej społecznośc…
- E-usługi publiczne
- E-usługi publiczne to usługi administracyjne i publiczne świadczone drogą elektroniczną - przez portale internetowe, aplikacje mobilne lub systemy API. Cyfryzacja usług publicznych…
- Efektywność energetyczna
- Efektywność energetyczna to jeden z kluczowych priorytetów polityki spójności UE w perspektywie 2021-2027, wynikający z europejskiego Zielonego Ładu i celu klimatycznego redukcji e…
- Ekonomia społeczna
- Sektor organizacji łączących cele społeczne z działalnością gospodarczą: spółdzielnie socjalne, centra integracji społecznej (CIS), zakłady aktywności zawodowej (ZAZ). Wspierane z …
- Gospodarka obiegu zamkniętego
- Model gospodarczy minimalizujący odpady — produkty, materiały i zasoby utrzymywane w obiegu możliwie jak najdłużej. Jeden z priorytetów FEDER 2021-2027 (Cel 2: bardziej zielona Eur…
- Gospodarka o obiegu zamkniętym
- Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ, ang. circular economy) to model ekonomiczny, w którym surowce, materiały i produkty są utrzymywane w obiegu tak długo, jak to możliwe — minimal…
- Gospodarka odpadami
- Gospodarka odpadami to jeden z priorytetów środowiskowych funduszy europejskich w Polsce, wynikający z hierarchii sposobów postępowania z odpadami (zapobieganie > ponowne użycie > …
- Gospodarka wodno-ściekowa
- Gospodarka wodno-ściekowa to kluczowy obszar inwestycji samorządowych finansowanych z funduszy europejskich. Obejmuje budowę i modernizację sieci kanalizacyjnych, oczyszczalni ście…
- Horyzont Europa
- Program ramowy UE w zakresie badań naukowych i innowacji 2021-2027. Budżet: 95,5 mld EUR dla całej UE. Odrębny od polityki spójności, wymaga konkurowania z ośrodkami naukowymi z ca…
- Inkubator przedsiębiorczości
- Inkubator przedsiębiorczości to instytucja otoczenia biznesu świadcząca wsparcie dla nowo powstających firm (startupów), oferując im przestrzeń biurową, usługi doradcze, szkolenia …
- Innowacje
- Innowacje to wdrożenie nowego lub znacząco ulepszonego produktu, procesu, metody marketingowej lub organizacyjnej, tworzące wartość ekonomiczną lub społeczną. Są kluczowym prioryte…
- Klaster innowacji
- Koncentracja powiązanych firm, uczelni i instytucji wspierających innowacje na danym obszarze geograficznym. Klastry kluczowe i krajowe systemy usług dla klastrów są wspierane z PO…
- Kontrakt socjalny
- Kontrakt socjalny to pisemna umowa między pracownikiem socjalnym (ośrodek pomocy społecznej) a osobą lub rodziną w trudnej sytuacji życiowej, określająca działania obu stron zmierz…
- NATURA 2000
- Europejska sieć obszarów chronionych. Projekty unijne realizowane na terenach Natura 2000 wymagają oceny oddziaływania na środowisko i muszą zapewniać brak negatywnego wpływu na ch…
- Natura 2000
- Natura 2000 to europejska sieć obszarów chronionych, obejmująca tereny ważne dla zachowania bioróżnorodności UE. W Polsce obejmuje ok. 20% powierzchni kraju. Projekty na obszarach …
- Niskoemisyjny transport miejski
- Transport zbiorowy i aktywna mobilność (rower, pieszo) jako alternatywa dla samochodu. Tramwaje elektryczne, autobusy elektryczne i wodorowe, parkingi P+R i ścieżki rowerowe — fina…
- Ocena oddziaływania na środowisko
- OOŚ (Ocena oddziaływania na środowisko, ang. Environmental Impact Assessment — EIA) to procedura administracyjna wymagana dla dużych projektów infrastrukturalnych finansowanych z f…
- Ochrona środowiska
- Ochrona środowiska to jeden z przekrojowych priorytetów funduszy europejskich, wynikający z europejskiej polityki klimatycznej i zasady zrównoważonego rozwoju. W Polsce finansowana…
- OZE
- OZE (Odnawialne Źródła Energii) to energetyczne priorytety inwestycyjne wspierane przez fundusze europejskie w Polsce, wynikające z obowiązku realizacji celów klimatycznych UE do 2…
- Park naukowo-technologiczny
- Park naukowo-technologiczny to wyspecjalizowana infrastruktura skupiająca na jednym terenie firmy technologiczne, laboratoria badawcze, instytucje edukacyjne i usługi biznesowe, st…
- Rewitalizacja
- Rewitalizacja to kompleksowy proces przemian społecznych, ekonomicznych, przestrzennych i technicznych w zdegradowanych obszarach miast lub wsi, finansowany m.in. z funduszy europe…
- Spin-off
- Spin-off to nowa firma założona przez pracowników naukowych lub absolwentów uczelni w celu komercjalizacji wyników badań naukowych lub innowacyjnych technologii opracowanych na ucz…
- Szerokopasmowy internet
- Szerokopasmowy internet (dostęp do szerokopasmowej sieci internetowej) to jeden z priorytetów cyfrowych funduszy europejskich w Polsce, wynikający z europejskiego celu zapewnienia …
- Sztuczna inteligencja
- Sztuczna inteligencja (AI, ang. Artificial Intelligence) jest coraz częściej priorytetem inwestycyjnym w funduszach europejskich perspektywy 2021-2027, wynikającym z europejskiej s…
- Tabor kolejowy
- Tabor kolejowy to jeden z kluczowych obszarów inwestycji infrastrukturalnych finansowanych z funduszy europejskich w Polsce - zakup nowych pociągów regionalnych, elektrycznych jedn…
- TEN-T
- Transeuropejska Sieć Transportowa — sieć priorytetowych europejskich połączeń transportowych: dróg, kolei, lotnisk i portów. Projekty infrastrukturalne na sieci TEN-T są priorytete…
- Tereny poprzemysłowe
- Tereny poprzemysłowe (ang. brownfields) to obszary zajęte lub zdegradowane przez działalność przemysłową, które wymagają rewitalizacji przed możliwością ponownego użycia. Są jednym…
- Termomodernizacja
- Termomodernizacja to kompleks robót budowlanych zmierzających do zmniejszenia zapotrzebowania na energię cieplną przez modernizację przegród zewnętrznych budynku (ścian, dachu, pod…
- Transfer technologii
- Transfer technologii to proces przenoszenia wyników badań naukowych, know-how lub innowacyjnych rozwiązań ze sfery nauki (uczelnie, instytuty badawcze) do sfery praktyki (przemysł,…
- Wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami
- Wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami to jeden z priorytetów przekrojowych funduszy europejskich, wdrażany przede wszystkim w projektach FSE+ i FERS. Obejmuje działania zwiększ…
- Wykluczenie społeczne
- Wykluczenie społeczne to sytuacja, w której osoba lub grupa nie może w pełni uczestniczyć w życiu społecznym, ekonomicznym, kulturalnym lub politycznym — z powodów biedy, bezroboci…
- Zielona infrastruktura
- Zielona infrastruktura to strategicznie zaplanowana sieć obszarów naturalnych i semi-naturalnych z innymi elementami środowiskowymi, zaprojektowana i zarządzana tak, aby dostarczał…
Zasady15 pojęć
- DNSH
- DNSH (Do No Significant Harm - po polsku: Zasada Nieszkodzenia lub Niezadawania Znaczących Szkód) to zasada polityki spójności i KPO UE wymagająca, żeby projekty finansowane ze śro…
- Dostępność
- Wymóg projektowania produktów i usług projektów unijnych w sposób dostępny dla osób z niepełnosprawnościami. Standard WCAG 2.1 dla aplikacji i stron internetowych; 'Projektowanie d…
- Gender mainstreaming
- Obowiązek uwzględniania perspektywy równości płci na wszystkich etapach planowania, realizacji i oceny projektów finansowanych z funduszy UE. Wymaga analizy zróżnicowanego wpływu p…
- Karta Praw Podstawowych UE
- Dokument określający fundamentalne prawa obywateli UE. Beneficjenci funduszy strukturalnych muszą zapewnić zgodność swoich projektów z Kartą, szczególnie w zakresie praw podstawowy…
- Podwójne finansowanie
- Niedozwolone finansowanie tego samego wydatku ze środków dwóch różnych instrumentów UE lub krajowych. Kontrole krzyżowe w systemach informatycznych automatycznie wykrywają próby po…
- Warunek podstawowy
- Warunek podstawowy (ang. enabling condition) to wymóg strukturalny - prawny lub instytucjonalny - którego spełnienie warunkuje dostęp do środków UE w danej dziedzinie. Wprowadzony …
- Warunkowość
- Warunkowość (ang. conditionality) w funduszach UE oznacza powiązanie dostępu do środków lub wypłat z spełnieniem określonych warunków - prawnych, instytucjonalnych lub osiągnięciem…
- WCAG 2.1
- WCAG 2.1 (Web Content Accessibility Guidelines) to standard dostępności treści internetowych opracowany przez W3C, wymagany przy tworzeniu stron internetowych i aplikacji finansowa…
- Zasada addycjonalności
- Zasada addycjonalności to jedna z podstawowych zasad polityki spójności UE, wymagająca, żeby środki unijne były realnym uzupełnieniem wydatków krajowych - a nie zastępowały pienięd…
- Zasada partnerstwa
- Zasada partnerstwa to fundamentalna zasada polityki spójności UE, wymagająca zaangażowania różnych interesariuszy w procesy programowania, wdrażania, monitorowania i oceny programó…
- Zasada proporcjonalności
- Zasada proporcjonalności w funduszach UE oznacza, że obciążenia administracyjne nakładane na beneficjentów, instytucje zarządzające i państwa członkowskie powinny być proporcjonaln…
- Zasada równości szans
- Zasada równości szans i niedyskryminacji to jedna z zasad horyzontalnych polityki spójności UE, wymagająca aktywnego uwzględnienia w projektach potrzeb grup zagrożonych dyskryminac…
- Zasada zrównoważonego rozwoju
- Zasada zrównoważonego rozwoju to horyzontalna zasada polityki spójności UE, wymagająca uwzględnienia aspektów środowiskowych, społecznych i ekonomicznych w projektach finansowanych…
- Zasada efektywności
- Zasada efektywności (lub zasada gospodarności) w funduszach UE wymaga, żeby środki publiczne były wydatkowane w sposób zapewniający najlepszą możliwą relację poniesionych nakładów …
- Zasady horyzontalne
- Zasady horyzontalne to przekrojowe wymogi polityki spójności UE, które muszą być uwzględniane przy planowaniu, realizacji i ocenie wszystkich projektów i programów finansowanych z …