Co to jest beneficjent funduszy UE?

Beneficjent to podmiot, który podpisał umowę o dofinansowanie z instytucją zarządzającą i realizuje projekt współfinansowany ze środków europejskich. Może to być firma, gmina, uczelnia, szpital lub organizacja pozarządowa.

Czym jest dotacja z funduszy europejskich?

Dotacja to bezzwrotne wsparcie finansowe przyznawane beneficjentowi na realizację konkretnego projektu. Nie trzeba jej zwracać, o ile spełni się warunki umowy o dofinansowanie, w tym osiągnie zakładane wskaźniki i utrzyma trwałość projektu.

Co oznacza FEDER w funduszach UE?

FEDER to Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego — największy fundusz polityki spójności UE. W Polsce finansuje inwestycje w infrastrukturę (drogi, kolej, kanalizacja), innowacje, gospodarkę cyfrową, efektywność energetyczną i wsparcie dla firm.

Słownik pojęć

Słownik funduszy UE

Słownik 420 terminów funduszy europejskich w Polsce — dotacja, beneficjent, FEDER, FSE+, kwalifikowalność, zasada n+3, MŚP, IZ, instytucja pośrednicząca i inne kluczowe pojęcia z polityki spójności UE. Każde hasło zawiera definicję, kontekst stosowania i powiązania z programami operacyjnymi 2014–2027.

System funduszy europejskich w Polsce operuje specyficznym językiem — mieszaniną terminologii unijnej, krajowych przepisów i instytucjonalnych skrótów, które mogą być nieczytelne dla osób wchodzących w temat po raz pierwszy. Słownik zebrany w tej sekcji zawiera 420 haseł z zakresu polityki spójności, procedur aplikacyjnych, zasad finansowych i instytucji wdrażających — od podstawowych pojęć jak dotacja i beneficjent, przez procedury jak zasada n+3 i korekta finansowa, po nazwy programów operacyjnych i instytucji systemu wdrażania.

Każde hasło zawiera polskojęzyczną definicję, kontekst stosowania w funduszach UE, przykład praktyczny i linki do powiązanych pojęć. Słownik jest uzupełnieniem działu Poradniki i FAQ, gdzie poszczególne terminy omawiane są w szerszym kontekście.

Przeglądaj według kategorii

Beneficjenci2 Ewaluacja10 Finanse44 Fundusze UE15 Identyfikatory8 Instrumenty terytorialne21 Instytucje36 Kontrola i audyt16 Monitorowanie15 Prawo19 Procedury56 Programy operacyjne19 Rolnictwo i rybołówstwo6 Statystyki20 Strategie18 Systemy IT13 Tematy sektorowe87 Zasady15

Szybka nawigacja alfabetyczna:

Beneficjenci2 pojęć

MŚP: MŚP (Małe i Średnie Przedsiębiorstwa) to kategoria firm definiowana przez Komisję Europejską na podstawie trzech kryteriów: liczby pracowników, rocznych przychodów i sumy bilansowe…
Spółka Skarbu Państwa: Spółka Skarbu Państwa (SSP) to przedsiębiorstwo, w którym większościowy lub całkowity pakiet akcji/udziałów należy do Skarbu Państwa — a więc do Państwa Polskiego reprezentowanego …

Ewaluacja10 pojęć

Efekt deadweight: Efekt deadweight (efekt jałowej straty lub efekt bez ingerencji) to zjawisko, w którym projekt lub działanie finansowane z funduszy UE byłoby zrealizowane przez beneficjenta nawet …
Efekt substytucji: Efekt substytucji (efekt przeniesienia) to zjawisko, w którym projekt finansowany z funduszy UE zastępuje (substytuje) inne działanie, które beneficjent i tak by podjął - tyle że f…
Ewaluacja ex-ante: Ewaluacja ex-ante to ocena programu operacyjnego przeprowadzona przed jego uruchomieniem, oceniająca trafność celów, spójność logiki interwencji, wykonalność systemu wdrażania i sz…
Ewaluacja ex-post: Ewaluacja ex-post to kompleksowa ocena efektów i skutków programu operacyjnego przeprowadzona po jego zakończeniu, typowo 3-5 lat po zamknięciu. Jej celem jest ocena faktycznych (n…
Ewaluacja mid-term: Ewaluacja mid-term (śródokresowa) to ocena programu operacyjnego w połowie okresu programowania - zazwyczaj po 3-4 latach od jego uruchomienia. Jej celem jest ocena dotychczasowych…
Ewaluacja on-going: Ewaluacja on-going, czyli ewaluacja bieżąca, to badanie prowadzone w trakcie realizacji programu operacyjnego, którego celem jest dostarczanie aktualnej wiedzy o przebiegu wdrażani…
Ewaluacja programu: Ewaluacja programu operacyjnego to systematyczna ocena projektu, programu lub polityki na podstawie zebranych danych, zmierzająca do oceny wartości programu (jego efektów, skuteczn…
Ewaluacja wpływu: Ewaluacja wpływu (ang. impact evaluation) to rodzaj ewaluacji zmierzający do oceny przyczynowo-skutkowych efektów interwencji publicznej — czyli odpowiedzi na pytanie, czy i w jaki…
Teoria zmiany: Teoria zmiany to uporządkowany opis logiki interwencji, który wyjaśnia, w jaki sposób zaplanowane działania mają doprowadzić do zamierzonych efektów i celów. Określa ona założenia …
Wartość dodana UE: Wartość dodana UE (ang. EU Added Value) to koncepcja opisująca korzyści wynikające z realizacji polityki lub inwestycji na poziomie unijnym, w odróżnieniu od korzyści, które można …

Finanse44 pojęć

Alokacja: Alokacja to łączna kwota środków finansowych przeznaczonych na realizację danego programu operacyjnego, priorytetu lub działania w ramach perspektywy finansowej. Jest maksymalną kw…
Amortyzacja: Amortyzacja to stopniowe rozłożenie w czasie kosztu środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, odzwierciedlające jego zużycie w okresie użytkowania. W kontekście fundus…
Budżet projektu: Budżet projektu to szczegółowy plan finansowy określający wszystkie planowane koszty przedsięwzięcia w podziale na kategorie wydatków oraz na źródła ich finansowania. Rozróżnia wyd…
Budżet zadaniowy: Budżet zadaniowy to sposób planowania i prezentowania wydatków według zadań i celów, które mają zostać osiągnięte, a nie wyłącznie według rodzajów kosztów. Zamiast grupować środki …
Dochód w projekcie: Dochód w projekcie to przychody netto generowane przez przedsięwzięcie współfinansowane z funduszy europejskich, czyli wpływy pieniężne od użytkowników za dostarczone towary lub us…
Dofinansowanie: Dofinansowanie to wsparcie finansowe z funduszy publicznych - europejskich, krajowych lub regionalnych - przeznaczone na realizację projektu. W praktyce polskiego systemu funduszy …
Dotacja: Dotacja to bezzwrotna pomoc finansowa przyznawana beneficjentowi na realizację konkretnego projektu. W kontekście funduszy europejskich termin używany jest często jako synonim dofi…
Dźwignia finansowa: Dźwignia finansowa w kontekście funduszy UE (ang. leverage effect) to stosunek łącznej wartości inwestycji uruchomionych dzięki dofinansowaniu do kwoty samego dofinansowania UE. Mi…
Finansowanie niepowiązane z kosztami: Finansowanie niepowiązane z kosztami to metoda rozliczania dofinansowania, w której wypłata środków zależy wyłącznie od spełnienia określonych warunków lub osiągnięcia uzgodnionych…
Instrument zwrotny: Instrument zwrotny to forma wsparcia z funduszy UE, gdzie środki przekazywane są beneficjentowi jako pożyczka, poręczenie lub inwestycja kapitałowa - a nie bezzwrotna dotacja. Po s…
Konto bankowe projektu: Wyodrębnione konto bankowe projektu to oddzielny rachunek bankowy służący wyłącznie do obsługi środków i wydatków konkretnego projektu unijnego. Wiele programów operacyjnych wymaga…
Koszty personelu: Koszty personelu to wydatki związane z zatrudnieniem osób zaangażowanych w realizację projektu, obejmujące wynagrodzenia brutto wraz ze składkami i innymi obciążeniami ponoszonymi …
Koszty bezpośrednie: Koszty bezpośrednie to kategoria kosztów kwalifikowanych projektu, które można jednoznacznie przypisać do konkretnej działalności projektowej — są wprost powiązane z realizacją zad…
Koszty pośrednie: Koszty pośrednie to kategoria kosztów kwalifikowanych, których nie można jednoznacznie przypisać do konkretnej działalności projektowej — są to koszty ogólnoadministracyjne i zarzą…
Kurs przeliczeniowy EUR/PLN: Kurs przeliczeniowy EUR/PLN to relacja wymiany euro na złotego stosowana do przeliczania kwot w funduszach europejskich między walutą rozliczeniową Komisji Europejskiej (euro) a wa…
Kwalifikowalność wydatków: Kwalifikowalność wydatków to spełnienie przez dany koszt warunków pozwalających na jego sfinansowanie z funduszy UE. Wydatek kwalifikowany musi być: niezbędny do realizacji projekt…
Kwota ryczałtowa: Kwota ryczałtowa to forma rozliczenia wydatków w projekcie, w której beneficjent otrzymuje z góry ustaloną sumę za wykonanie określonego zadania lub osiągnięcie konkretnego rezulta…
Limit wydatków: Limit wydatków to maksymalna kwota lub maksymalny udział procentowy, do którego dany rodzaj kosztu może zostać uznany za kwalifikowalny w ramach projektu lub programu. Limity wyzna…
Luka w finansowaniu: Luka w finansowaniu (ang. funding gap) to metoda ustalania wysokości dofinansowania dla projektów generujących dochód. Polega na obliczeniu, jaka część kosztów inwestycji nie zosta…
Maksymalny poziom dofinansowania: Maksymalny poziom dofinansowania to górna granica wsparcia ze środków europejskich, jaką projekt może otrzymać, wyrażona zazwyczaj jako procent wydatków kwalifikowalnych lub jako k…
Oszczędności w projekcie: Oszczędności w projekcie to różnica między kwotą pierwotnie zaplanowaną w budżecie a kwotą faktycznie wydatkowaną na realizację zaplanowanych zadań. Powstają najczęściej w wyniku p…
Płatność końcowa: Płatność końcowa to ostatnia transza dofinansowania wypłacana beneficjentowi po zakończeniu i rozliczeniu projektu. Następuje po zatwierdzeniu wniosku o płatność końcową, w którym …
Płatność pośrednia: Płatność pośrednia to transza dofinansowania wypłacana beneficjentowi w trakcie realizacji projektu, na podstawie częściowego rozliczenia poniesionych i udokumentowanych wydatków k…
Prefinansowanie krajowe: Prefinansowanie krajowe to mechanizm finansowy, w którym Polska wykłada środki z budżetu państwa na finansowanie projektów unijnych przed otrzymaniem refundacji z budżetu UE. Konie…
Prefinansowanie z budżetu UE: Prefinansowanie z budżetu UE (ang. pre-financing) to zaliczka wypłacana przez Komisję Europejską państwom członkowskim na początku każdej perspektywy finansowej. Jest źródłem płynn…
Projekt generujący dochód: Projekt generujący dochód to przedsięwzięcie współfinansowane z funduszy europejskich, które po zakończeniu realizacji lub już w jej trakcie przynosi przychody netto od użytkownikó…
Roczne rozliczenie: Roczne rozliczenie to zestawienie finansowe sporządzane dla każdego roku obrachunkowego programu, w którym instytucje odpowiedzialne za wdrażanie funduszy UE podsumowują wydatki za…
Rozeznanie rynku: Rozeznanie rynku to uproszczona procedura ustalania ceny rynkowej, stosowana przy zakupie towarów lub usług o niewielkiej wartości w projektach współfinansowanych ze środków UE. Po…
Stawka godzinowa: Stawka godzinowa to kwota przypadająca na jedną godzinę pracy, stosowana do rozliczania kosztów personelu w projekcie. Pozwala przeliczyć zaangażowanie pracownika na koszt kwalifik…
Stawka jednostkowa: Stawka jednostkowa to uproszczona metoda rozliczania wydatków, w której kwalifikowalny koszt ustala się przez pomnożenie z góry określonej stawki za jednostkę produktu lub usługi p…
Stawka ryczałtowa: Stawka ryczałtowa to jedna z uproszczonych metod rozliczania wydatków w projektach unijnych, polegająca na ustaleniu określonej kategorii kosztów jako procentu od innej kategorii, …
Stopa dofinansowania: Stopa dofinansowania to procentowy udział środków europejskich i współfinansowania krajowego w wydatkach kwalifikowalnych projektu. Wyznacza ona, jaką część kosztów pokrywa wsparci…
Tabela kursów NBP: Tabela kursów NBP to oficjalny zestaw kursów walut obcych ogłaszany przez Narodowy Bank Polski. Obejmuje kursy średnie (tabela A), kursy kupna i sprzedaży (tabela C) oraz kursy wal…
VAT w projektach UE: VAT (podatek od towarów i usług) w projektach unijnych to zagadnienie, które często przysparza beneficjentom trudności. Kluczowe pytanie: czy VAT od zakupów dokonanych w projekcie …
Wkład niepieniężny: Wkład niepieniężny to część wkładu własnego beneficjenta wniesiona do projektu w formie innej niż gotówka — na przykład jako grunty, nieruchomości, sprzęt, materiały, badania, usłu…
Wkład własny: Wkład własny to część kosztów projektu, którą beneficjent zobowiązany jest pokryć ze środków innych niż dofinansowanie UE. Stanowi dopełnienie do 100% kosztów kwalifikowanych: jeśl…
Wniosek o płatność końcową: Wniosek o płatność końcową to ostatni wniosek o płatność składany przez beneficjenta po zakończeniu realizacji projektu. Zawiera zestawienie wszystkich poniesionych wydatków kwalif…
Wniosek o płatność pośrednią: Wniosek o płatność pośrednią to dokument składany przez beneficjenta w trakcie realizacji projektu, w którym przedstawia on zestawienie poniesionych i opłaconych wydatków kwalifiko…
Wniosek o zaliczkę: Wniosek o zaliczkę to dokument, w którym beneficjent zwraca się o wypłatę części dofinansowania z góry, przed poniesieniem i udokumentowaniem wydatków. Zaliczka ma zapewnić środki …
Wydatki kwalifikowane: Wydatki kwalifikowane to koszty projektu, które mogą być dofinansowane ze środków funduszy UE - w odróżnieniu od kosztów niekwalifikowanych, pokrywanych wyłącznie ze środków własny…
Wydatki niekwalifikowane: Wydatki niekwalifikowane to koszty projektu niespełniające warunków kwalifikowalności i niemogące być sfinansowane ze środków funduszy UE. Są pokrywane wyłącznie ze środków własnyc…
Zamówienia publiczne w projektach UE: Zamówienia publiczne w projektach UE to jeden z najważniejszych i najczęściej kontrolowanych obszarów realizacji projektów. Beneficjenci będący podmiotami publicznymi (gminy, uczel…
Zasada konkurencyjności: Zasada konkurencyjności to wymóg wyboru wykonawcy w sposób zapewniający konkurencję, stosowany przez beneficjentów funduszy UE, którzy nie są zobowiązani do stosowania Prawa zamówi…
Zatrzymanie 5%: Zatrzymanie 5% to mechanizm, w którym Komisja Europejska wstrzymuje wypłatę części płatności okresowych na rzecz programu, potrącając ją do czasu zatwierdzenia rocznego rozliczenia…

Fundusze UE15 pojęć

Beneficjent: Beneficjent funduszy europejskich to podmiot, który podpisał umowę o dofinansowanie z instytucją zarządzającą lub pośredniczącą i realizuje projekt współfinansowany ze środków UE. …
Europejski Fundusz Spójności: Europejski Fundusz Spójności to nazwa używana zamiennie z Funduszem Spójności (ang. Cohesion Fund) — jednym z głównych instrumentów polityki spójności Unii Europejskiej. Fundusz ws…
FEADER: FEADER (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) to fundusz UE finansujący tzw. drugi filar Wspólnej Polityki Rolnej, czyli rozwój obszarów wiejskich. Wspiera …
FEDER: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (FEDER) to największy fundusz polityki spójności UE, finansujący inwestycje wzmacniające spójność między regionami. W Polsce jest podstawowy…
FEMPA: FEMPA (Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury) to fundusz UE na perspektywę 2021-2027 wspierający zrównoważone rybołówstwo, akwakulturę, przetwórstwo produktów rybnych or…
FSE+: Europejski Fundusz Społeczny Plus (FSE+) to główny instrument UE wspierający inwestycje w kapitał ludzki: zatrudnienie, edukację, włączenie społeczne i ochronę zdrowia. Powstał w p…
FTJ: FTJ — Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (ang. Just Transition Fund) to instrument finansowy Unii Europejskiej wprowadzony w perspektywie 2021-2027. Jego celem jest wspar…
Fundusz Spójności: Fundusz Spójności (ang. Cohesion Fund, CF) to jeden z głównych funduszy polityki spójności UE, przeznaczony wyłącznie dla państw, w których PKB per capita jest niższe niż 90% średn…
Fundusz Kohezji: Fundusz Kohezji to synonim Funduszu Spójności (ang. Cohesion Fund) — termin używany w starszej literaturze i dokumentach polskich. Fundusz Kohezji/Spójności jest instrumentem UE fi…
Fundusze europejskie: Fundusze europejskie to instrumenty finansowe Unii Europejskiej służące wyrównaniu różnic w poziomie rozwoju między regionami państw członkowskich. Polska, jako największy odbiorca…
Fundusze strukturalne: Fundusze strukturalne to część funduszy europejskich służąca zmniejszaniu dysproporcji w rozwoju między regionami Unii Europejskiej. Należą do nich Europejski Fundusz Rozwoju Regio…
Fundusze UE 2021-2027: Fundusze UE 2021-2027 to zbiorcze określenie środków europejskich dostępnych dla Polski w bieżącej perspektywie finansowej. Obejmują: FEDER (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego…
Mechanizm Finansowy EOG: Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) to instrument bezzwrotnej pomocy finansowej, który Norwegia, Islandia i Liechtenstein przekazują wybranym państwom czł…
Perspektywa finansowa: Perspektywa finansowa (wieloletnie ramy finansowe, WRF) to siedmioletni budżet Unii Europejskiej, w ramach którego programowane i wydawane są fundusze polityki spójności. Polska uc…
Polityka spójności: Polityka spójności (ang. cohesion policy) to główna polityka inwestycyjna Unii Europejskiej, mająca na celu zmniejszenie różnic w poziomie rozwoju między regionami i krajami UE. Je…

Identyfikatory8 pojęć

CCI: CCI (Common Code for Identification) to nadawany przez Komisję Europejską unikatowy kod identyfikacyjny programu współfinansowanego z funduszy unijnych. Każdy program operacyjny ot…
EORI: EORI (Economic Operators Registration and Identification) to unijny numer rejestracji i identyfikacji podmiotów gospodarczych prowadzących operacje celne na terenie Unii Europejski…
KRS: KRS to skrót od Krajowego Rejestru Sądowego — publicznego rejestru prowadzonego przez sądy rejonowe (wydziały gospodarcze) i nadzorowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Groma…
NIP: NIP (Numer Identyfikacji Podatkowej) to dziesięciocyfrowy numer nadawany przez urząd skarbowy każdemu podmiotowi podatkowemu w Polsce - zarówno osobom fizycznym prowadzącym działal…
Numer projektu: Numer projektu to unikatowy identyfikator nadawany każdemu przedsięwzięciu współfinansowanemu z funduszy europejskich w momencie jego wyboru do dofinansowania lub rejestracji w sys…
PESEL: PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) to jedenastocyfrowy numer identyfikacyjny nadawany osobom fizycznym w polskim systemie ewidencji ludności. Numer koduje d…
PKD: PKD (Polska Klasyfikacja Działalności) to urzędowa klasyfikacja statystyczna rodzajów działalności gospodarczej obowiązująca w Polsce, oparta na europejskiej klasyfikacji NACE Rev.…
REGON: REGON to numer identyfikacyjny nadawany w Rejestrze Gospodarki Narodowej, prowadzonym przez Główny Urząd Statystyczny. Składa się z 9 cyfr (dla podmiotu) lub 14 cyfr (dla jednostki…

Instrumenty terytorialne21 pojęć

Efekt mnożnikowy: Efekt mnożnikowy to zjawisko, w którym środki publiczne zaangażowane w instrument finansowy przyciągają dodatkowy kapitał prywatny lub krajowy, dzięki czemu łączna wartość uruchomi…
Fundusz funduszy: Fundusz funduszy to struktura ustanawiana w celu wsparcia kilku instrumentów finansowych ze środków programu. Zamiast finansować odbiorców bezpośrednio, fundusz funduszy przekazuje…
Fundusz powierniczy: Fundusz powierniczy to wydzielona pula środków, którą instytucja zarządzająca powierza wyspecjalizowanemu podmiotowi do zarządzania w imieniu i na rzecz programu. Podmiot zarządzaj…
Gwarancja: Gwarancja to instrument finansowy, w którym gwarant zobowiązuje się pokryć stratę instytucji finansowej w przypadku niespłacenia kredytu lub pożyczki przez odbiorcę. Pełni funkcję …
Inny instrument terytorialny (IIT): Inny instrument terytorialny (IIT) to forma zintegrowanego podejścia terytorialnego przewidziana w rozporządzeniu ogólnym, stosowana wtedy, gdy obszar nie korzysta ze Zintegrowanyc…
Instrument finansowy: Instrument finansowy to forma wsparcia ze środków unijnych alternatywna wobec bezzwrotnej dotacji. Zamiast przekazywać beneficjentowi środki bez obowiązku zwrotu, instrument finans…
Instrument terytorialny: Instrument terytorialny to mechanizm wdrażania funduszy unijnych ukierunkowany na konkretny obszar geograficzny, w którym strategia rozwoju i wybór projektów odpowiadają potrzebom …
Instrumenty finansowe: Instrumenty finansowe to forma wsparcia z funduszy UE przekazywana beneficjentom w postaci pożyczek, poręczeń lub inwestycji kapitałowych — w odróżnieniu od bezzwrotnych dotacji. Ś…
InvestEU: InvestEU to program Unii Europejskiej, który łączy w jednej strukturze instrumenty finansowe wspierające inwestycje na terenie UE w okresie 2021-2027. Jego rdzeniem jest gwarancja …
LEADER: LEADER to metodologia oddolnego, partycypacyjnego podejścia do lokalnego rozwoju wiejskiego, wywodząca się z inicjatywy wspólnotowej LEADER (Liaison Entre Actions de Développement …
Mikropożyczka: Mikropożyczka to pożyczka o niewielkiej wartości, kierowana do osób i podmiotów mających ograniczony dostęp do tradycyjnego finansowania bankowego. Adresatami są zwykle osoby rozpo…
Obszary miejskie: Obszary miejskie (ang. urban areas) to specjalna kategoria terytorialna w polityce spójności UE 2021-2027, obejmująca miasta i ich funkcjonalne strefy oddziaływania. W perspektywie…
Platforma miejska: Platforma miejska to instrument terytorialny stosowany w funduszach UE, umożliwiający miastom niebędącym stolicami województw samodzielne zarządzanie częścią alokacji programów reg…
Poręczenie: Poręczenie to instrument finansowy, w którym podmiot poręczający zobowiązuje się spłacić zobowiązanie kredytobiorcy wobec banku lub innej instytucji finansowej, jeżeli kredytobiorc…
Pośrednik finansowy: Pośrednik finansowy to instytucja wybrana do wdrażania instrumentów finansowych ze środków unijnych, która udziela ostatecznym odbiorcom wsparcia zwrotnego w postaci pożyczek, porę…
Pożyczka preferencyjna: Pożyczka preferencyjna to forma finansowania zwrotnego udzielana na warunkach korzystniejszych niż rynkowe, najczęściej dzięki niższemu oprocentowaniu, dłuższemu okresowi spłaty, k…
RLKS: RLKS (Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność, ang. CLLD - Community-Led Local Development) to instrument polityki spójności UE, w ramach którego lokalne społeczności tworzą i r…
Strategia rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność (LSR): Strategia rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność (LSR) to dokument opracowany przez lokalną społeczność określający cele i kierunki rozwoju danego obszaru oraz zasady wybo…
Wejście kapitałowe: Wejście kapitałowe to instrument finansowy polegający na objęciu przez inwestora udziałów lub akcji w przedsiębiorstwie w zamian za wniesiony kapitał. Inwestor staje się współwłaśc…
ZIT: ZIT (Zintegrowane Inwestycje Terytorialne) to instrument terytorialny polityki spójności UE, umożliwiający miastom lub obszarom funkcjonalnym zarządzanie pulą środków z programów r…
Zwrotne formy wsparcia: Zwrotne formy wsparcia to mechanizmy finansowania ze środków unijnych, w których przekazany kapitał podlega zwrotowi, w odróżnieniu od dotacji bezzwrotnej. Obejmują pożyczki, poręc…

Instytucje36 pojęć

ARiMR: ARiMR (Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) to agencja płatnicza i instytucja wdrażająca środki z FEADER (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich…
ARP: ARP (Agencja Rozwoju Przemysłu S.A.) to jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, której zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i rozwoju przedsiębiorstw, finansowanie inwestycji prze…
BGK: BGK (Bank Gospodarstwa Krajowego) to państwowy bank rozwoju, kluczowa instytucja wdrażająca instrumenty finansowe z funduszy UE dla firm i samorządów - pożyczki preferencyjne, porę…
Centrum Unijnych Projektów Transportowych: CUPT (Centrum Unijnych Projektów Transportowych) to instytucja pośrednicząca wdrażająca projekty transportowe finansowane z funduszy UE — przede wszystkim z Funduszu Spójności i FE…
CPPC: CPPC (Centrum Projektów Polska Cyfrowa) to jednostka budżetowa podległa Ministrowi Cyfryzacji, pełniąca funkcję Instytucji Pośredniczącej dla projektów cyfryzacji w polskich fundus…
Europejski Bank Inwestycyjny: Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) to instytucja finansowa Unii Europejskiej, której właścicielami są państwa członkowskie. Udziela długoterminowych pożyczek, gwarancji i doradztwa…
Europejski Fundusz Inwestycyjny: Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI) to wyspecjalizowana instytucja należąca do Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego, ukierunkowana na finansowanie małych i średnich przedsięb…
Europejski Trybunał Obrachunkowy: Europejski Trybunał Obrachunkowy to niezależna instytucja kontrolna Unii Europejskiej, której zadaniem jest badanie legalności i prawidłowości dochodów oraz wydatków budżetu UE, a …
Instytucja Pośrednicząca: Instytucja Pośrednicząca (IP) to podmiot, któremu Instytucja Zarządzająca (IZ) deleguje część zadań wdrożeniowych - typowo ogłaszanie konkursów, ocenę wniosków i obsługę umów dla o…
Instytucja Wdrażająca: Instytucja Wdrażająca to podmiot, któremu instytucja zarządzająca lub instytucja pośrednicząca powierza realizację części zadań związanych z bezpośrednią obsługą beneficjentów w ra…
Instytucja Zarządzająca: Instytucja Zarządzająca (IZ) to organ odpowiedzialny za zarządzanie programem operacyjnym: wybór i finansowanie projektów, prawidłowość wdrażania, kontrolę i certyfikację wydatków.…
Instytucja Audytowa: Instytucja Audytowa (IA) to niezależny organ przeprowadzający audyty systemu zarządzania i kontroli programów operacyjnych oraz audyty próby operacji (projektów). Jej opinia jest e…
Instytucja Certyfikująca: Instytucja Certyfikująca (IC) to organ odpowiedzialny za przygotowanie i składanie do Komisji Europejskiej poświadczonych deklaracji wydatków i wniosków o płatność — tzn. za certyf…
IP: IP (Instytucja Pośrednicząca) to podmiot, któremu Instytucja Zarządzająca deleguje część zadań wdrożeniowych w ramach programu operacyjnego. IP ogłasza konkursy, ocenia wnioski, za…
IW: IW (Instytucja Wdrażająca) to podmiot, któremu Instytucja Pośrednicząca (IP) deleguje dalej część swoich zadań wdrożeniowych. Tworzy trzeci poziom systemu wdrażania: IZ → IP → IW. …
IZ: IZ (Instytucja Zarządzająca) to organ odpowiedzialny za zarządzanie programem operacyjnym. Każdy program ma swoją IZ: programy krajowe - właściwe ministerstwo, programy regionalne …
JST: JST (Jednostka Samorządu Terytorialnego) to ogólna nazwa dla wszystkich szczebli samorządu terytorialnego w Polsce: gminy, powiatu i województwa. JST są osobami prawnymi z niezależ…
Komisja Europejska: Komisja Europejska to organ wykonawczy Unii Europejskiej, odpowiedzialny za inicjowanie aktów prawnych, zarządzanie budżetem UE oraz nadzór nad wdrażaniem polityk wspólnotowych. W …
Komitet do spraw Umowy Partnerstwa: Komitet do spraw Umowy Partnerstwa to gremium koordynujące realizację Umowy Partnerstwa, czyli głównego dokumentu określającego strategię wykorzystania funduszy europejskich w dany…
KOWR: KOWR (Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa) to państwowa agencja wykonawcza nadzorowana przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. Powstała z połączenia Agencji Nieruchomości Ro…
LGD: LGD (Lokalna Grupa Działania) to partnerstwo publiczno-prywatne obejmujące mieszkańców, organizacje i przedsiębiorców z danego obszaru wiejskiego lub rybackiego, realizujące instru…
MFiPR: MFiPR (Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej) to centralny organ rządowy odpowiedzialny za koordynację polityki spójności w Polsce - zarówno negocjacje Umowy Partnerstwa z K…
NCBiR: NCBiR (Narodowe Centrum Badań i Rozwoju) to agencja wykonawcza Ministra Nauki, pełniąca funkcję instytucji pośredniczącej dla projektów badawczo-rozwojowych finansowanych z fundusz…
NCBR: NCBR to alternatywny skrót od NCBiR — Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Oba skróty używane są wymiennie w dokumentach programowych funduszy UE. NCBiR to agencja wykonawcza Ministra…
NFOŚiGW: NFOŚiGW, czyli Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, to państwowa osoba prawna finansująca przedsięwzięcia z zakresu ochrony środowiska, gospodarki wodnej, efekt…
NGO: NGO (organizacja pozarządowa, ang. Non-Governmental Organization) to w Polsce zbiorcze określenie dla stowarzyszeń, fundacji, organizacji pożytku publicznego (OPP) i innych podmiot…
Operator programu: Operator programu to podmiot odpowiedzialny za przygotowanie i wdrażanie konkretnego programu lub schematu wsparcia, w szczególności w ramach Funduszy Norweskich i Funduszy EOG (Me…
PARP: PARP (Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości) to agencja rządowa podległa Ministrowi Funduszy i Polityki Regionalnej, pełniąca funkcję kluczowej instytucji pośredniczącej dla pr…
PFR: PFR (Polski Fundusz Rozwoju S.A.) to grupa instytucji rozwoju finansowego oferująca przedsiębiorstwom, samorządom i osobom indywidualnym instrumenty wspierające inwestycje, innowac…
PFRON: PFRON (Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych) to fundusz celowy, którego przychody pochodzą z obowiązkowych wpłat pracodawców niezatrudniających wymaganej liczby p…
Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich: Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich (PIFE) to placówka udzielająca bezpłatnych informacji o możliwościach pozyskania środków z funduszy europejskich. Pracownicy punktów pomaga…
PUP: PUP (Powiatowy Urząd Pracy) to jednostka samorządu powiatowego realizująca zadania z zakresu polityki rynku pracy na poziomie lokalnym. Zajmuje się rejestracją osób bezrobotnych, p…
ROPS: ROPS (Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej) to jednostka organizacyjna samorządu województwa odpowiedzialna za realizację zadań z zakresu polityki społecznej na poziomie regional…
Urząd Marszałkowski: Urząd Marszałkowski to aparat wykonawczy samorządu województwa, obsługujący zarząd województwa i marszałka w realizacji zadań regionalnych. Odpowiada za politykę rozwoju regionu, w…
WFOŚiGW: WFOŚiGW (Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej) to samorządowa osoba prawna działająca na poziomie województwa, finansująca przedsięwzięcia z zakresu ochrony śr…
WUP: WUP (Wojewódzki Urząd Pracy) to jednostka samorządu województwa odpowiedzialna za prowadzenie regionalnej polityki rynku pracy. Koordynuje działania powiatowych urzędów pracy, prow…

Kontrola i audyt16 pojęć

AFCOS: AFCOS (Anti-Fraud Coordination Service), czyli Koordynator Krajowy do spraw Zwalczania Nadużyć Finansowych, to wyznaczona przez każde państwo członkowskie UE struktura odpowiedzial…
Audyt: Audyt funduszy europejskich to niezależna ocena legalności i prawidłowości operacji finansowanych z UE. Jest ważnym elementem systemu kontroli, gwarantującym Komisji Europejskiej, …
Audyt operacji: Audyt operacji to badanie próby konkretnych projektów współfinansowanych z funduszy UE, mające potwierdzić, że zadeklarowane Komisji Europejskiej wydatki są zgodne z prawem, prawid…
Audyt systemu: Audyt systemu to badanie oceniające, czy system zarządzania i kontroli programu operacyjnego funkcjonuje skutecznie i daje wystarczającą pewność, że wydatki są prawidłowe. Koncentr…
Deklaracja zarządcza: Deklaracja zarządcza to roczny dokument składany przez instytucję zarządzającą do Komisji Europejskiej, potwierdzający prawidłowość zarządzania programem. IZ poświadcza skuteczność…
Konflikt interesów: Konflikt interesów to sytuacja, w której osoba uczestnicząca w wyborze, ocenie, kontroli lub rozliczaniu projektu współfinansowanego z funduszy europejskich ma interes osobisty, ro…
Kontrola krzyżowa: Kontrola krzyżowa to procedura weryfikacji, czy beneficjent lub projekt nie korzystają jednocześnie z dofinansowania z kilku źródeł na te same wydatki (zakaz podwójnego finansowani…
Kontrola na miejscu: Kontrola na miejscu (KNM) to wizyta kontrolna przeprowadzana przez przedstawicieli instytucji zarządzającej, pośredniczącej lub audytowej bezpośrednio w siedzibie beneficjenta lub …
Korekta finansowa: Korekta finansowa to zmniejszenie kwoty dofinansowania projektu w wyniku stwierdzenia nieprawidłowości w realizacji lub rozliczeniu. Korekty mogą być stosowane przez instytucję zar…
Nadużycie finansowe: Nadużycie finansowe to celowe działanie lub zaniechanie godzące w interesy finansowe Unii Europejskiej, polegające na wykorzystaniu lub przedstawieniu fałszywych, nieprawdziwych lu…
Odzyskanie kwot: Odzyskanie kwot to procedura zmierzająca do zwrotu środków UE wypłaconych beneficjentowi nieprawidłowo. IZ wydaje wezwanie do zwrotu środków ze wskazaniem kwoty, podstawy prawnej i…
OLAF: OLAF (Office de Lutte Anti-Fraude, Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych) to niezależny organ UE odpowiedzialny za prowadzenie dochodzeń w sprawach nadużyć finansowyc…
Poziom błędu: Poziom błędu to szacowany odsetek wydatków obarczonych nieprawidłowościami w stosunku do całości środków zatwierdzonych w danym programie operacyjnym lub funduszu. Wyrażany jest zw…
Rejestr nieprawidłowości: Rejestr nieprawidłowości to baza danych prowadzona przez IZ, zawierająca informacje o potwierdzonych nieprawidłowościach w projektach programu. Prowadzenie rejestru jest obowiązkie…
Ścieżka audytu: Ścieżka audytu to kompletny, uporządkowany zbiór dokumentów i zapisów umożliwiający prześledzenie każdej operacji finansowej od kwoty zadeklarowanej Komisji Europejskiej aż do poje…
Zawieszenie płatności: Zawieszenie płatności to wstrzymanie wypłaty środków UE przez KE wobec programu lub przez IZ wobec beneficjenta, stosowane gdy wykryto naruszenia lub gdy wskaźnik błędu przekracza …

Monitorowanie15 pojęć

Kamień milowy: Kamień milowy (ang. milestone) to kluczowy etap lub punkt kontrolny w realizacji projektu lub programu, pozwalający monitorować postęp. Musi być jednoznacznie zdefiniowany, mierzal…
Komitet Monitorujący: Komitet Monitorujący to organ powoływany dla każdego programu finansowanego z funduszy europejskich, którego zadaniem jest nadzór nad jego wdrażaniem i osiąganiem zakładanych celów…
Łańcuch wyników: Łańcuch wyników (ang. results chain lub logic of intervention) to logika projektu lub programu łącząca nakłady (inputs) poprzez działania (activities) i produkty (outputs) z rezult…
Monitoring: Monitoring (monitorowanie) funduszy europejskich to systematyczne gromadzenie, analiza i raportowanie danych o postępach we wdrażaniu programów operacyjnych i projektów. Stanowi po…
Przegląd śródokresowy: Przegląd śródokresowy to obowiązkowa ocena programu operacyjnego przeprowadzana w połowie okresu programowania, mająca na celu sprawdzenie postępów we wdrażaniu, aktualności przyję…
Ramy wykonania: Ramy wykonania (ang. performance framework) to system wskaźników i celów pośrednich (kamieni milowych) ustalonych dla każdego programu operacyjnego, służący do oceny postępów w jeg…
Raport z realizacji projektu: Raport z realizacji projektu (zwany też sprawozdaniem z postępu realizacji) to dokument składany przez beneficjenta do instytucji zarządzającej w określonych etapach realizacji pro…
Rezerwa wykonania: Rezerwa wykonania to część alokacji programu wydzielona i udostępniana priorytetom dopiero po wykazaniu, że osiągnęły założone cele pośrednie ram wykonania. Mechanizm ten wiąże dos…
Sprawozdanie roczne z wdrażania: Sprawozdanie roczne z wdrażania to dokument przygotowywany przez Instytucję Zarządzającą, podsumowujący postęp realizacji programu operacyjnego w danym okresie. Zawiera informacje …
Wartość bazowa wskaźnika: Wartość bazowa wskaźnika to wartość danego wskaźnika mierzona przed realizacją projektu lub programu - punkt wyjścia, od którego mierzy się postęp. Jest niezbędna do oceny, o ile z…
Wartość docelowa wskaźnika: Wartość docelowa wskaźnika to planowany poziom danego wskaźnika, który beneficjent lub program zobowiązuje się osiągnąć do określonego terminu. Jest centralnym elementem logiki int…
Wskaźnik kluczowy: Wskaźnik kluczowy to wskaźnik produktu lub rezultatu zdefiniowany na poziomie rozporządzeń Unii Europejskiej i obowiązkowy dla wszystkich programów finansowanych z danego funduszu.…
Wskaźnik rezultatu długoterminowego: Wskaźnik rezultatu długoterminowego to miernik opisujący trwałe zmiany wywołane interwencją funduszy europejskich, obserwowane po dłuższym czasie od zakończenia wsparcia, najczęści…
Wskaźniki produktu: Wskaźniki produktu mierzą bezpośrednie efekty rzeczowe projektu - to, co zostało wytworzone lub dostarczone dzięki dofinansowaniu. Są najprostszym poziomem monitorowania i muszą by…
Wskaźniki rezultatu: Wskaźniki rezultatu mierzą zmiany, do których dany projekt się przyczynił - w sytuacji uczestników projektu lub w szerszym otoczeniu. Są wyższym poziomem monitorowania niż wskaźnik…

Prawo19 pojęć

ABER: ABER (Agricultural Block Exemption Regulation) to rozporządzenie Komisji Europejskiej w sprawie wyłączeń blokowych dla sektora rolnego i leśnego oraz obszarów wiejskich, które uzna…
Efekt zachęty: Efekt zachęty to warunek udzielenia pomocy publicznej polegający na tym, że wsparcie ze środków publicznych realnie zmienia zachowanie przedsiębiorstwa: skłania je do podjęcia inwe…
GBER: GBER (General Block Exemption Regulation) to ogólne rozporządzenie Komisji Europejskiej w sprawie wyłączeń blokowych, które uznaje określone kategorie pomocy publicznej za zgodne z…
Intensywność pomocy: Intensywność pomocy (zwana też stopą dofinansowania) to maksymalny procent kosztów kwalifikowanych projektu, który może być pokryty ze środków publicznych (UE + krajowych). Im wyżs…
Jeden organizm gospodarczy: Jeden organizm gospodarczy (ang. single undertaking) to pojęcie z prawa pomocy publicznej Unii Europejskiej oznaczające wszystkie podmioty powiązane ze sobą w taki sposób, że na po…
Mapa pomocy regionalnej: Mapa pomocy regionalnej to dokument zatwierdzany przez Komisję Europejską, który określa, w których regionach państwa członkowskiego dopuszczalne jest udzielanie regionalnej pomocy…
Nieprawidłowość: Nieprawidłowość (w kontekście funduszy UE) to naruszenie prawa Unii Europejskiej lub prawa krajowego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego w…
Notyfikacja pomocy publicznej: Notyfikacja pomocy publicznej to procedura zgłoszenia planowanej pomocy Komisji Europejskiej w celu uzyskania jej zgody przed udzieleniem wsparcia. Wynika ona z zasady, że pomoc pu…
Pomoc de minimis: Pomoc de minimis to rodzaj pomocy publicznej, który nie podlega obowiązkowi notyfikacji do Komisji Europejskiej, ponieważ ze względu na niski pułap uznaje się, że nie zakłóca konku…
Pomoc publiczna: Pomoc publiczna to wsparcie finansowe ze środków publicznych na rzecz konkretnych przedsiębiorstw, które może zakłócić konkurencję lub wymianę handlową między państwami UE. Art. 10…
Pomoc regionalna: Pomoc regionalna to kategoria pomocy publicznej UE, udzielana firmom na inwestycje w regionach o niskim poziomie rozwoju. Jest podstawową formą wsparcia inwestycyjnego dla przedsię…
Próg notyfikacji pomocy publicznej: Próg notyfikacji pomocy publicznej to maksymalna kwota lub intensywność wsparcia, do której pomoc może być udzielona na podstawie wyłączeń blokowych bez konieczności indywidualnego…
Przedsiębiorstwo w trudnej sytuacji: Przedsiębiorstwo w trudnej sytuacji to firma spełniająca określone w przepisach unijnych kryteria świadczące o zagrożeniu jej kontynuacji działalności, na przykład utratę znacznej …
Rekompensata z tytułu usług publicznych: Rekompensata z tytułu usług publicznych to środki finansowe wypłacane podmiotowi, któremu powierzono świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym, w celu pokrycia kosztów net…
Rozporządzenie EFRR: Rozporządzenie EFRR to akt prawa Unii Europejskiej regulujący zakres i zasady wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Funduszu Spójności w perspektywie 2021-202…
Rozporządzenie EFS+: Rozporządzenie EFS+ to akt prawa Unii Europejskiej określający zasady wsparcia z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w perspektywie 2021-2027. Reguluje obszary, w których fundu…
SA.number: SA.number to unikalny numer identyfikacyjny nadawany przez Komisję Europejską każdej sprawie dotyczącej pomocy publicznej, zarówno notyfikowanej, jak i zgłoszonej w ramach wyłączeń…
Usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG): Usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG) to działalność gospodarcza o szczególnym znaczeniu dla obywateli, którą podmioty rynkowe nie świadczyłyby w odpowiednim za…
Zaświadczenie o pomocy de minimis: Zaświadczenie o pomocy de minimis to dokument urzędowy potwierdzający fakt udzielenia przedsiębiorcy pomocy de minimis oraz jej wartość wyrażoną w ekwiwalencie dotacji brutto. Wyst…

Procedury56 pojęć

Analiza kosztów i korzyści: Analiza kosztów i korzyści (ang. Cost-Benefit Analysis, CBA) to metoda oceny opłacalności projektu polegająca na porównaniu wszystkich jego kosztów oraz korzyści, zarówno finansowy…
Aneks do umowy: Aneks do umowy o dofinansowanie to zmiana warunków zawartej umowy, dokonywana w formie pisemnej przez obie strony (instytucję zarządzającą i beneficjenta). Aneks może dotyczyć harm…
Archiwizacja: Archiwizacja w kontekście funduszy europejskich to obowiązek przechowywania pełnej dokumentacji projektowej przez określony czas po zakończeniu realizacji i rozliczeniu projektu. D…
Archiwizacja dokumentów projektowych: Archiwizacja dokumentów projektowych to obowiązek beneficjenta polegający na przechowywaniu kompletnej dokumentacji projektu przez określony czas po jego zakończeniu — zazwyczaj do…
Certyfikacja wydatków: Certyfikacja wydatków to procedura, w której instytucja zarządzająca lub certyfikująca (certifying authority) sprawdza i potwierdza prawidłowość wydatków beneficjentów, a następnie…
Certyfikat: Certyfikat w kontekście funduszy UE to dokument potwierdzający uzyskanie określonych kompetencji lub kwalifikacji przez uczestnika projektu szkoleniowego. Stanowi jeden z kluczowyc…
Cross-financing: Cross-financing (finansowanie krzyżowe) to mechanizm pozwalający sfinansować w ramach jednego projektu działania, które normalnie należą do zakresu innego funduszu unijnego. Dzięki…
Cykl życia projektu: Cykl życia projektu unijnego to sekwencja faz od momentu pojawienia się pomysłu do zakończenia okresu trwałości. Obejmuje: (1) identyfikację i przygotowanie koncepcji; (2) przygoto…
Decyzja o dofinansowaniu: Decyzja o dofinansowaniu to szczególna forma wyboru projektu do dofinansowania stosowana w trybie pozakonkursowym - zamiast tradycyjnej umowy zawieranej z wnioskodawcą, instytucja …
Decyzja KE o zatwierdzeniu programu: Decyzja KE o zatwierdzeniu programu operacyjnego to formalna decyzja Komisji Europejskiej, bez której dany program nie może być wdrażany i środki nie mogą być wydatkowane. Jest wyn…
Dokumentacja projektowa: Dokumentacja projektowa to komplet dokumentów powstających w związku z przygotowaniem i realizacją projektu współfinansowanego z funduszy UE: wniosek o dofinansowanie, umowa o dofi…
Grupy docelowe: Grupy docelowe (ang. target groups) to osoby fizyczne lub podmioty, do których skierowane są działania projektu i które odczują bezpośredni efekt interwencji. Są kluczowym elemente…
Harmonogram naborów: Harmonogram naborów to dokument publikowany przez instytucje zarządzające, zawierający planowane terminy ogłaszania konkursów i naborów wniosków w danym programie na rok bieżący lu…
Karta oceny projektu: Karta oceny projektu to standardowy formularz, na którym osoba oceniająca (ekspert lub pracownik instytucji) odnotowuje wynik weryfikacji wniosku względem poszczególnych kryteriów …
Kontrakt programowy: Kontrakt programowy to umowa zawierana między ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego a zarządem województwa, która określa zakres i warunki wsparcia regionu ze środków f…
Kontraktacja: Kontraktacja (zwana też zakontraktowaniem) to proces podpisywania umów o dofinansowanie z beneficjentami w ramach danego programu operacyjnego. Jest jednym z dwóch kluczowych wskaź…
Kosztorys projektu: Kosztorys projektu to szczegółowe zestawienie planowanych wydatków na realizację projektu, stanowiące integralną część wniosku o dofinansowanie i umowy. Musi być precyzyjny, realis…
Kryteria wyboru projektów: Kryteria wyboru projektów to zestaw warunków i mierników, według których instytucja oceniająca decyduje, czy złożony wniosek otrzyma dofinansowanie. Dzielą się zwykle na kryteria f…
Lista rankingowa: Lista rankingowa to zestawienie wniosków o dofinansowanie, które przeszły pozytywnie ocenę merytoryczną, uszeregowane od najwyżej do najniżej punktowanego. Na jej podstawie instytu…
Montaż finansowy: Montaż finansowy to struktura finansowania projektu, określająca udział poszczególnych źródeł w pokryciu kosztów kwalifikowanych. Musi zawsze sumować się do 100% kosztów kwalifikow…
Nabór wniosków: Nabór wniosków (konkurs) to procedura, w ramach której instytucja zarządzająca lub pośrednicząca ogłasza możliwość ubiegania się o dofinansowanie z funduszy europejskich. Jest to p…
Negocjacje treści wniosku: Negocjacje treści wniosku to etap procedury wyboru projektów, podczas którego instytucja oceniająca i wnioskodawca uzgadniają zmiany w zakresie, budżecie lub wskaźnikach projektu p…
Ocena formalna: Ocena formalna to pierwsza faza weryfikacji wniosku o dofinansowanie - sprawdzenie kompletności dokumentacji, terminowości złożenia i spełnienia warunków formalnych wymaganych prze…
Ocena merytoryczna: Ocena merytoryczna to druga faza weryfikacji wniosku o dofinansowanie - ocena jakości, zasadności i wykonalności projektu. W odróżnieniu od oceny formalnej (zero-jedynkowej), ocena…
Panel ekspertów: Panel ekspertów to gremium złożone z osób posiadających wiedzę specjalistyczną, powoływane do oceny merytorycznej wniosków o dofinansowanie w naborach prowadzonych w ramach fundusz…
Partnerstwo publiczno-prywatne: Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) to forma długoterminowej współpracy między podmiotem publicznym (gmina, powiat, Skarb Państwa) a prywatnym inwestorem, służąca realizacji infra…
Podwykonawstwo: Podwykonawstwo w projektach UE to zlecenie przez beneficjenta realizacji części zadań projektowych firmie zewnętrznej (podwykonawcy). Jest powszechną praktyką, ale regulowaną przep…
Pomoc techniczna: Pomoc techniczna (PT) to specjalna forma wsparcia z funduszy UE przeznaczona na finansowanie kosztów zarządzania, wdrażania, monitorowania, kontroli i oceny programów operacyjnych.…
Projekt partnerski: Projekt partnerski to projekt realizowany przez co najmniej dwóch beneficjentów: lidera partnerstwa i jednego lub więcej partnerów, którzy wspólnie realizują projekt na podstawie u…
Projekt grantowy: Projekt grantowy to projekt finansowany w formie dotacji (grantu) bezzwrotnej przyznawanej beneficjentowi przez podmiot pośredniczący (operatora) dysponującego środkami funduszy UE…
Promocja projektu: Promocja projektu to zespół obowiązków informacyjnych i promocyjnych, które beneficjent musi wypełnić w związku z otrzymaniem dofinansowania ze środków Unii Europejskiej. Polega na…
Protest: Protest to środek odwoławczy przysługujący wnioskodawcy, którego wniosek o dofinansowanie otrzymał negatywną ocenę lub nie został wybrany do dofinansowania. Protest składany jest d…
Refundacja: Refundacja to forma wypłaty dofinansowania polegająca na zwrocie beneficjentowi wydatków już poniesionych i zapłaconych ze środków własnych. Jest to dominująca metoda rozliczania p…
Reguła n+2 / n+3: Reguła n+2 / n+3 to mechanizm automatycznego anulowania (decommitment) części zobowiązań budżetowych UE, które nie zostały rozliczone wobec Komisji Europejskiej w ciągu dwóch lub t…
Rozporządzenie ogólne: Rozporządzenie ogólne (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2021/1060) to kluczowy dokument prawny UE regulujący zasady, zarządzanie, monitorowanie i kontrolę funduszy…
Ryczałt: Ryczałt to jedna z metod wydatków uproszczonych, polegająca na przyznaniu beneficjentowi stałej kwoty za określony rezultat lub etap projektu, niezależnie od faktycznie poniesionyc…
Stawki jednostkowe: Stawki jednostkowe to jedna z form wydatków uproszczonych w projektach finansowanych z funduszy UE, polegająca na rozliczaniu kosztów według z góry ustalonej kwoty przypadającej na…
Studium wykonalności: Studium wykonalności (ang. Feasibility Study, FS) to dokument analizujący techniczną i finansową wykonalność planowanego projektu. Jest obowiązkowe dla dużych projektów infrastrukt…
Tablica informacyjna: Tablica informacyjna to trwale zamontowany element promocji projektu współfinansowanego ze środków UE, umieszczany w widocznym miejscu realizacji inwestycji lub w siedzibie benefic…
Trwałość projektu: Trwałość projektu to obowiązek utrzymania efektów projektu przez określony czas po zakończeniu realizacji i dokonaniu płatności końcowej. Naruszenie tego obowiązku skutkuje żądanie…
Tryb konkurencyjny: Tryb konkurencyjny to sposób wyboru projektów, w którym wnioskodawcy rywalizują o ograniczoną pulę środków w ramach ogłoszonego naboru. Wszystkie wnioski złożone w wyznaczonym term…
Tryb niekonkurencyjny: Tryb niekonkurencyjny to sposób wyboru projektów, w którym wsparcie kierowane jest do z góry określonego podmiotu lub typu projektu, bez rywalizacji z innymi wnioskodawcami. Stosuj…
Umowa o dofinansowanie: Umowa o dofinansowanie to kluczowy dokument projektu finansowanego z funduszy UE - dwustronna umowa między instytucją zarządzającą a beneficjentem, regulująca wszystkie aspekty rea…
Umowa partnerska: Umowa partnerska to dokument regulujący prawa i obowiązki lidera partnerstwa i partnerów w projekcie partnerskim realizowanym z funduszy UE. Musi być zawarta przed złożeniem wniosk…
Umowa partnerstwa: Umowa partnerstwa to dokument strategiczny podpisywany między Komisją Europejską a państwem członkowskim (Polską), określający krajowe priorytety i mechanizmy wydatkowania funduszy…
Uzupełnienie wniosku: Uzupełnienie wniosku to etap procedury wyboru, na którym wnioskodawca poprawia lub dopełnia złożoną dokumentację na wezwanie instytucji oceniającej. Dotyczy zwykle braków formalnyc…
Wniosek o dofinansowanie: Wniosek o dofinansowanie to formalny dokument składany przez wnioskodawcę do instytucji zarządzającej lub pośredniczącej w odpowiedzi na ogłoszony nabór. Jego celem jest ubieganie …
Wnioskodawca: Wnioskodawca to podmiot, który złożył wniosek o dofinansowanie do instytucji zarządzającej lub pośredniczącej, ale jeszcze nie podpisał umowy o dofinansowanie. Po podpisaniu umowy …
Wybór projektów pozakonkursowych: Wybór projektów w trybie pozakonkursowym to sposób przyznawania dofinansowania bez ogłaszania otwartego konkursu, w którym realizacja przedsięwzięcia powierzana jest ściśle określo…
Wydatki uproszczone: Wydatki uproszczone to alternatywna metoda rozliczania kosztów projektu, gdzie zamiast dokumentowania każdego wydatku fakturą i dowodem zapłaty stosuje się uproszczone mechanizmy: …
Wytyczne: Wytyczne w zakresie funduszy europejskich to dokumenty regulacyjne wydawane przez Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej, obowiązujące wszystkie instytucje zarządzające i benefic…
Zaliczka: Zaliczka to środki wypłacane beneficjentowi przed poniesieniem wydatków kwalifikowanych. Pozwala uniknąć problemów z płynnością finansową, szczególnie dla małych organizacji, które…
Zarządzanie projektem: Zarządzanie projektem unijnym to zestaw czynności zapewniających prawidłową realizację projektu zgodnie z umową o dofinansowanie, harmonogramem i budżetem. W praktyce funduszy UE o…
Zasada n+3: Zasada n+3 to mechanizm automatycznego anulowania zobowiązań finansowych UE, które nie zostały pokryte certyfikowanymi wydatkami w wyznaczonym terminie. Jej celem jest mobilizowani…
Zasada n-plus-3: Zasada n+3 (zapisywana też jako n-plus-3) to potoczna nazwa mechanizmu automatycznego anulowania zobowiązań budżetowych Unii Europejskiej. Zgodnie z nią środki zarezerwowane dla pr…
Zasada n+2: Zasada n+2 to wcześniejszy wariant mechanizmu automatycznego anulowania zobowiązań UE, stosowany w perspektywie 2007-2013 i dla lat 2018-2020 perspektywy 2014-2020. Środki przyznan…

Programy operacyjne19 pojęć

EWT: EWT (Europejska Współpraca Terytorialna) to jeden z celów polityki spójności Unii Europejskiej, ukierunkowany na współpracę między regionami i państwami przez granice administracyj…
FEdC: FEdC (Fundusze Europejskie na Cyfryzację) to krajowy program operacyjny na perspektywę finansową 2021-2027, będący następcą Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa (POPC). Finansuje r…
FENG: FENG (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki) to krajowy program operacyjny perspektywy 2021-2027 zastępujący POIR. Finansowany z FEDER z budżetem ok. 7,9 mld EUR, skupia …
FEnIKS: FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko) to największy program krajowy perspektywy finansowej 2021-2027, będący następcą Programu Operacyjnego Infrastruk…
FEPW: FEPW (Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej) to ponadregionalny program krajowy perspektywy 2021-2027 skierowany do makroregionu wschodniego Polski. Obejmuje pięć województw: …
FER: FER (Fundusze Europejskie dla Rybactwa) to krajowy program operacyjny perspektywy 2021-2027 wdrażający w Polsce środki Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (F…
FERS: FERS — Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego to krajowy program operacyjny perspektywy 2021-2027, będący następcą programu POWER. Finansuje politykę rynku pracy, włączenie s…
INTERREG: INTERREG to wspólna nazwa programów Europejskiej Współpracy Terytorialnej (EWT) — odrębnego celu polityki spójności, który finansuje współpracę między regionami i państwami członko…
KPO: KPO to skrót od Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności — polskiego programu finansowanego z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), będącego części…
Plan Strategiczny WPR: Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 to dokument programowy określający sposób wdrażania w Polsce obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. Łączy w jednym r…
POIiŚ: POIiŚ, czyli Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, to krajowy program operacyjny realizowany w perspektywie finansowej 2014-2020, a wcześniej także w latach 2007-2013. By…
POIR: POIR (Program Operacyjny Inteligentny Rozwój) to krajowy program operacyjny perspektywy 2014-2020 w Polsce, finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (FEDER), przez…
POPC: POPC (Program Operacyjny Polska Cyfrowa) to krajowy program perspektywy 2014-2020 finansowany z FEDER, przeznaczony na cyfryzację Polski - budowę infrastruktury szerokopasmowej, e-…
POPW: Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020 (POPW) to ponadregionalny program polityki spójności skierowany do pięciu województw Polski Wschodniej: lubelskiego, podkarpackiego, p…
POWER: Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 (POWER) to krajowy program finansowany przede wszystkim z Europejskiego Funduszu Społecznego. Obejmował cztery główne obszary in…
Program operacyjny: Program operacyjny to dokument strategiczny zatwierdzony przez Komisję Europejską, który określa cele, priorytety i zasady wydatkowania funduszy UE w danym kraju lub regionie. W Po…
PROW: Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) to instrument Wspólnej Polityki Rolnej finansowany z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, którego celem jes…
REACT-EU: REACT-EU to instrument wsparcia odbudowy gospodarczej wprowadzony przez Unię Europejską w odpowiedzi na kryzys wywołany pandemią COVID-19. Polegał na przekazaniu dodatkowych środkó…
RPO: RPO (Regionalny Program Operacyjny) to program finansowany głównie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (FEDER) i FSE, zarządzany bezpośrednio przez samorząd województwa -…

Rolnictwo i rybołówstwo6 pojęć

Akwakultura: Akwakultura to hodowla organizmów wodnych — ryb, skorupiaków, mięczaków i roślin wodnych — w kontrolowanych warunkach. W funduszach UE finansowana jest z FEMPA (Europejski Fundusz …
Młody rolnik: Premia dla młodego rolnika to wsparcie w ramach FEADER (Plan Strategiczny WPR), przeznaczone dla osób poniżej 40 roku życia, które po raz pierwszy przejmują lub zakładają gospodars…
Modernizacja gospodarstw rolnych: Modernizacja gospodarstw rolnych to działanie finansowane z FEADER (Plan Strategiczny WPR), przeznaczone na inwestycje poprawiające efektywność ekonomiczną i środowiskową polskich …
Płatności bezpośrednie: Płatności bezpośrednie to podstawowa forma wsparcia dochodów rolników w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Mają postać corocznych dopłat naliczanych przede wszystkim do powierzchni u…
Pomoc dla rolników: Pomoc dla rolników w ramach funduszy UE realizowana jest przede wszystkim przez FEADER (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) wdrażany przez ARiMR, a nie pr…
Premia dla młodego rolnika: Premia dla młodego rolnika to forma wsparcia finansowego skierowana do osób, które rozpoczynają samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego. Pochodzi ze środków Wspólnej Polityki …

Statystyki20 pojęć

Absorpcja: Absorpcja funduszy europejskich to stopień, w jakim dane państwo lub region wykorzystało dostępne środki UE - tzn. podpisało umowy z beneficjentami (kontraktacja) i faktycznie je r…
Bank Danych Lokalnych: Bank Danych Lokalnych (BDL) to największa baza danych statystycznych o sytuacji społeczno-gospodarczej, demograficznej i środowiskowej w Polsce, prowadzona przez Główny Urząd Staty…
Eurostat: Eurostat to urząd statystyczny Unii Europejskiej, odpowiedzialny za dostarczanie statystyk UE wysokiej jakości na poziomie europejskim. Dane Eurostatu są fundamentem dla polityki s…
Gęstość zaludnienia: Gęstość zaludnienia to liczba mieszkańców przypadająca na jednostkę powierzchni, najczęściej wyrażana jako liczba osób na kilometr kwadratowy. Wskaźnik opisuje stopień koncentracji…
GUS: GUS (Główny Urząd Statystyczny) to centralny organ statystyki publicznej w Polsce, odpowiedzialny za gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie danych statystycznych o sytuacji spo…
Kontraktacja środków: Kontraktacja środków to proces i wynikający z niego stan, w którym dostępna alokacja programu zostaje związana podpisanymi umowami o dofinansowanie lub wydanymi decyzjami o dofinan…
LAU: LAU (Local Administrative Units, lokalne jednostki administracyjne) to poziom klasyfikacji statystycznej Unii Europejskiej obejmujący najmniejsze jednostki podziału terytorialnego,…
NUTS: NUTS (Nomenclature of Territorial Units for Statistics) to hierarchiczny system podziału terytorialnego państw UE na potrzeby statystyczne i alokacji funduszy spójności. Opracowany…
NUTS-1: NUTS-1 to najwyższy poziom Wspólnej Klasyfikacji Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS), stosowanej przez Unię Europejską do podziału państw członkowskich na porów…
NUTS-2: NUTS-2 to drugi poziom hierarchicznego systemu statystycznego NUTS (Nomenclature of Territorial Units for Statistics), obejmujący w Polsce 16 województw, lub ściśle rzecz biorąc - …
NUTS-3: NUTS-3 to trzeci poziom hierarchicznego systemu statystycznego NUTS, odpowiadający w Polsce 73 podregionom - zgrupowaniom powiatów tworzącym obszary o populacji 150 000 - 800 000 m…
Parytet siły nabywczej (PPS): PPS (Parytet Siły Nabywczej, ang. Purchasing Power Standard) to umowna jednostka walutowa stosowana przez Eurostat do porównania PKB per capita między krajami UE z eliminacją różni…
PKB per capita w PPS: PKB per capita w PPS to produkt krajowy brutto przypadający na jednego mieszkańca, wyrażony w standardach siły nabywczej (Purchasing Power Standard). Przeliczenie na PPS eliminuje …
Poziom absorpcji: Poziom absorpcji to wskaźnik pokazujący, jaką część dostępnej alokacji środków unijnych dany program operacyjny, instytucja lub państwo zdołały faktycznie wykorzystać w określonym …
Saldo migracji: Saldo migracji to różnica między liczbą osób, które napłynęły na dany obszar (imigracja, napływ), a liczbą osób, które ten obszar opuściły (emigracja, odpływ), w określonym okresie…
Stopa bezrobocia: Stopa bezrobocia (ang. unemployment rate) to wskaźnik statystyczny mierzący odsetek bezrobotnych w ogólnej liczbie aktywnych zawodowo (pracujących + bezrobotnych). W kontekście fun…
Stopa zatrudnienia: Stopa zatrudnienia to udział osób pracujących w ogólnej liczbie ludności w danej grupie wiekowej, wyrażony w procentach. Najczęściej oblicza się ją dla osób w wieku produkcyjnym, p…
TERYT: TERYT to Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju, prowadzony przez Główny Urząd Statystyczny. System nadaje i utrzymuje standardowe identyfikatory oraz nazwy jednost…
Wskaźnik PKB per capita: PKB per capita (Produkt Krajowy Brutto na głowę mieszkańca) wyrażony jako procent średniej unijnej jest kluczowym kryterium podziału środków z funduszy spójności UE. To od niego za…
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem: Wskaźnik zagrożenia ubóstwem to miara odsetka osób, których dochód do dyspozycji znajduje się poniżej przyjętego progu, najczęściej ustalanego jako 60 procent mediany krajowego doc…

Strategie18 pojęć

Cel polityki (CP): Cel polityki (CP) to jeden z głównych obszarów wsparcia zdefiniowanych w prawie Unii Europejskiej, wokół których organizowana jest polityka spójności w perspektywie 2021-2027. W ty…
Cel szczegółowy: Cel szczegółowy to uszczegółowienie celu polityki, opisujące konkretny rezultat, jaki ma zostać osiągnięty dzięki wsparciu z danego funduszu. Cele szczegółowe są zdefiniowane w roz…
Działanie: Działanie to wyodrębniona część programu operacyjnego grupująca projekty o zbliżonym celu, zakresie tematycznym i grupie odbiorców. Stanowi pośredni poziom struktury programu, znaj…
Inteligentna specjalizacja: Inteligentna specjalizacja to podejście do polityki innowacyjnej polegające na koncentracji wsparcia publicznego w dziedzinach o największym potencjale gospodarczym i naukowym dane…
Interwencja publiczna: Interwencja publiczna to celowe działanie władz publicznych, finansowane ze środków publicznych, podejmowane w odpowiedzi na zidentyfikowany problem społeczny, gospodarczy lub środ…
Koncentracja tematyczna: Koncentracja tematyczna to wymóg przeznaczenia określonej, minimalnej części środków programu na wybrane priorytety uznane przez Unię Europejską za szczególnie istotne. Mechanizm m…
Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego: Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego (KSRR) to dokument rządowy określający cele i zasady prowadzenia polityki regionalnej państwa. Wyznacza kierunki wspierania rozwoju poszczegó…
Obszar Strategicznej Interwencji (OSI): Obszar Strategicznej Interwencji (OSI) to wyznaczony terytorialnie obszar o szczególnych cechach społecznych, gospodarczych lub przestrzennych, do którego kierowane jest skoncentro…
Oś priorytetowa: Oś priorytetowa to nazwa podstawowej jednostki struktury programu operacyjnego stosowana w perspektywie finansowej 2014-2020. Każdy program dzielił się na osie priorytetowe grupują…
Poddziałanie: Poddziałanie to niższy poziom uszczegółowienia działania w programie operacyjnym, wyodrębniający węższą kategorię projektów w ramach tego samego celu. Pozwala rozdzielić wsparcie w…
Priorytet programu: Priorytet programu to podstawowa jednostka struktury programu operacyjnego w perspektywie 2021-2027, grupująca cele szczegółowe oraz przypisaną im alokację finansową. Każdy program…
Proces przedsiębiorczego odkrywania: Proces przedsiębiorczego odkrywania (PPO) to ciągły, oddolny mechanizm identyfikowania i weryfikowania obszarów inteligentnej specjalizacji, oparty na współpracy przedsiębiorców, n…
Region lepiej rozwinięty: Region lepiej rozwinięty to kategoria regionu w polityce spójności UE obejmująca obszary NUTS-2, których PKB na mieszkańca według parytetu siły nabywczej przekracza 100 procent śre…
Region słabiej rozwinięty: Region słabiej rozwinięty to kategoria regionu w polityce spójności UE obejmująca obszary na poziomie NUTS-2, których PKB na mieszkańca mierzony parytetem siły nabywczej jest niższ…
Region w okresie przejściowym: Region w okresie przejściowym to kategoria regionu w polityce spójności UE obejmująca obszary NUTS-2, których PKB na mieszkańca według parytetu siły nabywczej mieści się w przedzia…
S3 — Strategia Inteligentnej Specjalizacji: Strategia inteligentnej specjalizacji (S3, ang. Smart Specialisation Strategy; w wersji regionalnej RIS3) to dokument, w którym kraj lub region wskazuje wybrane obszary gospodarcze…
Strategia rozwoju województwa: Strategia rozwoju województwa to podstawowy dokument planistyczny przyjmowany przez sejmik województwa, który określa cele, kierunki i priorytety rozwoju regionu w perspektywie wie…
Zakres interwencji: Zakres interwencji to skodyfikowany kod tematyczny przypisany do projektu lub priorytetu, wskazujący dziedzinę, w której udzielane jest wsparcie z funduszy UE. Stanowi element syst…

Systemy IT13 pojęć

Arachne: Arachne to narzędzie informatyczne Komisji Europejskiej służące do oceny ryzyka i wykrywania potencjalnych nieprawidłowości, nadużyć finansowych i konfliktów interesów w projektach…
Baza Konkurencyjności: Baza Konkurencyjności to ogólnodostępny portal internetowy, na którym beneficjenci funduszy europejskich publikują zapytania ofertowe związane z realizacją projektów oraz informacj…
BK2021: BK2021 to Baza Konkurencyjności w wersji obsługującej perspektywę finansową 2021-2027 — internetowa platforma, na której beneficjenci funduszy europejskich publikują zapytania ofer…
CST2021: CST2021 (Centralny System Teleinformatyczny) to platforma informatyczna obsługująca wdrażanie funduszy UE w Polsce w perspektywie 2021-2027. Zastępuje poprzednie systemy (SL2014 dl…
eTrustEx: eTrustEx (European Trusted Exchange Platform) to platforma Komisji Europejskiej służąca do bezpiecznej, poufnej wymiany dokumentów i wiadomości między administracjami publicznymi p…
LSI: LSI (Lokalny System Informatyczny) to dedykowany system informatyczny Instytucji Zarządzającej programem regionalnym, służący do obsługi procesu aplikowania o dofinansowanie, zawie…
Profil zaufany: Profil zaufany to bezpłatne narzędzie polskiej administracji służące do potwierdzania tożsamości obywatela w internecie oraz do elektronicznego podpisywania dokumentów składanych d…
SFC2021: SFC2021 to system informatyczny Komisji Europejskiej służący do elektronicznej wymiany danych dotyczących funduszy polityki spójności w perspektywie finansowej 2021-2027. Jest ofic…
SL2014: SL2014 (Centralny system teleinformatyczny) to platforma informatyczna obsługująca wdrażanie funduszy UE w Polsce w perspektywie 2014-2020. Służyła do zawierania umów z beneficjent…
SL2021: SL2021 to aplikacja służąca do obsługi projektów na etapie ich realizacji i rozliczania, będąca częścią Centralnego Systemu Teleinformatycznego CST2021 dla funduszy europejskich 20…
SOWA: SOWA (System Obsługi Wniosków Aplikacyjnych) to platforma elektroniczna, która służyła do przygotowywania i składania wniosków o dofinansowanie w wybranych programach operacyjnych …
SZOP: SZOP, czyli Szczegółowy Opis Priorytetów programu, to dokument wdrożeniowy uszczegóławiający zapisy programu operacyjnego na okres 2021-2027. Określa on poszczególne priorytety i d…
WOD2021: WOD2021 to aplikacja do obsługi wniosków o dofinansowanie, stanowiąca element Centralnego Systemu Teleinformatycznego CST2021 obsługującego fundusze europejskie w perspektywie 2021…

Tematy sektorowe87 pojęć

Adaptacja do zmian klimatu: Adaptacja do zmian klimatu to jeden z celów tematycznych polityki spójności UE 2021-2027, obejmujący działania chroniące społeczeństwa i infrastrukturę przed negatywnymi skutkami z…
Akcelerator startupów: Akcelerator startupów (akcelerator biznesowy) to program intensywnego wsparcia dla wczesnych firm (startupów), trwający zazwyczaj 3-6 miesięcy, obejmujący mentoring, szkolenia, sie…
Aktywizacja zawodowa: Aktywizacja zawodowa to zespół działań zmierzających do podjęcia lub utrzymania zatrudnienia przez osoby bezrobotne, bierne zawodowo lub zagrożone utratą pracy. Obejmuje szkolenia …
Aktywna integracja: Aktywna integracja to zespół działań mających na celu włączenie społeczne i zawodowe osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem. Łączy instrumenty o charakterze społecznym, edukacy…
B+R: B+R (Badania i Rozwój, ang. R&D - Research and Development) to jeden z kluczowych priorytetów funduszy europejskich w Polsce. Skrót obejmuje działalność badawczą i prace rozwojowe …
Big data: Big data oznacza zbiory danych o bardzo dużej objętości, różnorodności i tempie napływu, których przetwarzanie wykracza poza możliwości tradycyjnych narzędzi bazodanowych. Wymaga t…
Bilans kompetencji: Bilans kompetencji to ustrukturyzowany proces diagnozy umiejętności, wiedzy, doświadczenia i predyspozycji danej osoby, prowadzony zwykle przez doradcę zawodowego. Jego efektem jes…
Bioróżnorodność: Bioróżnorodność to różnorodność form życia na poziomie genów, gatunków i ekosystemów wraz z zachodzącymi między nimi powiązaniami. W kontekście polityki środowiskowej pojęcie obejm…
Bon na innowacje: Bon na innowacje (ang. innovation voucher) to prosty instrument wsparcia dla MŚP, umożliwiający zakup usługi badawczo-rozwojowej lub doradczej w zakresie innowacji od uprawnionej j…
CEF: CEF (Connecting Europe Facility), czyli instrument Łącząc Europę, to unijny program finansowania strategicznej infrastruktury w trzech obszarach: transportu, energii i technologii …
Centrum integracji społecznej: Centrum integracji społecznej (CIS) to jednostka prowadząca reintegrację społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem, które z różnych powodów mają trudności z uczestnictwem …
Chmura obliczeniowa: Chmura obliczeniowa to model dostarczania usług informatycznych — mocy obliczeniowej, przestrzeni dyskowej, baz danych i oprogramowania — przez internet, bez konieczności utrzymywa…
Cyberbezpieczeństwo: Cyberbezpieczeństwo to jeden z priorytetów cyfrowych funduszy europejskich, wynikający z europejskiej strategii cyberbezpieczeństwa UE i dyrektywy NIS2. W Polsce projekty z tego ob…
Cyfrowe wykluczenie: Cyfrowe wykluczenie (ang. digital exclusion) to zjawisko niemożności lub trudności z korzystaniem z technologii cyfrowych (internetu, e-usług, komputerów) przez grupy społeczne z p…
Cyfryzacja przedsiębiorstw: Cyfryzacja przedsiębiorstw to proces wdrażania technologii cyfrowych w działalności firmy w celu usprawnienia procesów produkcyjnych, sprzedażowych i zarządczych. Obejmuje wprowadz…
Deinstytucjonalizacja: Deinstytucjonalizacja to proces odchodzenia od opieki świadczonej w dużych placówkach całodobowych (domach pomocy społecznej, zakładach opiekuńczych, szpitalach psychiatrycznych) n…
Drogi rowerowe: Drogi rowerowe to wydzielona infrastruktura przeznaczona do ruchu rowerów i innych urządzeń transportu osobistego, obejmująca ścieżki rowerowe, pasy rowerowe, ciągi pieszo-rowerowe…
E-usługi publiczne: E-usługi publiczne to usługi administracyjne i publiczne świadczone drogą elektroniczną - przez portale internetowe, aplikacje mobilne lub systemy API. Cyfryzacja usług publicznych…
Edukacja przedszkolna: Edukacja przedszkolna obejmuje wychowanie i kształcenie dzieci w wieku od 3 do 6 lat, realizowane w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych for…
Efektywność energetyczna: Efektywność energetyczna to jeden z kluczowych priorytetów polityki spójności UE w perspektywie 2021-2027, wynikający z europejskiego Zielonego Ładu i celu klimatycznego redukcji e…
Ekonomia społeczna: Ekonomia społeczna to sektor obejmujący podmioty, które łączą prowadzenie działalności gospodarczej z realizacją celów społecznych, takich jak reintegracja zawodowa i społeczna osó…
Ekspansja zagraniczna: Ekspansja zagraniczna to rozwój działalności przedsiębiorstwa poza rynkiem krajowym poprzez eksport towarów i usług, otwieranie oddziałów, nawiązywanie współpracy z partnerami hand…
Elektromobilność: Elektromobilność to obszar obejmujący wykorzystanie pojazdów napędzanych energią elektryczną oraz towarzyszącą im infrastrukturę ładowania, a także rozwiązania organizacyjne i praw…
Europejski Zielony Ład: Europejski Zielony Ład (European Green Deal) to strategia Unii Europejskiej, której celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej UE oraz przekształcenie gospodarki w nowoczesną…
Fotowoltaika: Fotowoltaika to technologia przekształcania energii promieniowania słonecznego bezpośrednio w energię elektryczną za pomocą ogniw fotowoltaicznych. Instalacje składają się z paneli…
Gospodarka obiegu zamkniętego: Gospodarka obiegu zamkniętego (GOZ) to model gospodarczy, w którym wartość produktów, materiałów i zasobów jest utrzymywana w obiegu możliwie jak najdłużej, a ilość wytwarzanych od…
Gospodarka senioralna: Gospodarka senioralna to obszar działalności gospodarczej i społecznej obejmujący produkty, usługi i rozwiązania adresowane do osób starszych. Zalicza się do niej usługi opiekuńcze…
Gospodarka o obiegu zamkniętym: Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ, ang. circular economy) to model ekonomiczny, w którym surowce, materiały i produkty są utrzymywane w obiegu tak długo, jak to możliwe — minimal…
Gospodarka odpadami: Gospodarka odpadami to jeden z priorytetów środowiskowych funduszy europejskich w Polsce, wynikający z hierarchii sposobów postępowania z odpadami (zapobieganie > ponowne użycie > …
Gospodarka wodno-ściekowa: Gospodarka wodno-ściekowa to kluczowy obszar inwestycji samorządowych finansowanych z funduszy europejskich. Obejmuje budowę i modernizację sieci kanalizacyjnych, oczyszczalni ście…
Horyzont Europa: Horyzont Europa (ang. Horizon Europe) to program ramowy Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i innowacji na lata 2021-2027. Z budżetem wynoszącym około 95,5 mld EUR dla cał…
Infrastruktura badawcza: Infrastruktura badawcza to zespół obiektów, urządzeń, aparatury naukowej, zasobów cyfrowych i baz danych wykorzystywanych przez jednostki naukowe i przedsiębiorstwa do prowadzenia …
Inkubator przedsiębiorczości: Inkubator przedsiębiorczości to instytucja otoczenia biznesu świadcząca wsparcie dla nowo powstających firm (startupów), oferując im przestrzeń biurową, usługi doradcze, szkolenia …
Innowacje: Innowacje to wdrożenie nowego lub znacząco ulepszonego produktu, procesu, metody marketingowej lub organizacyjnej, tworzące wartość ekonomiczną lub społeczną. Są kluczowym prioryte…
Internacjonalizacja MŚP: Internacjonalizacja MŚP to proces wprowadzania produktów i usług małych oraz średnich przedsiębiorstw na rynki zagraniczne. Obejmuje udział w targach i misjach gospodarczych, dosto…
Internet rzeczy: Internet rzeczy (IoT) to sieć fizycznych urządzeń wyposażonych w czujniki i łączność, które zbierają oraz wymieniają dane bez bezpośredniego udziału człowieka. Obejmuje liczniki, s…
Klaster energii: Klaster energii to cywilnoprawne porozumienie podmiotów działających na określonym obszarze, których celem jest wytwarzanie, magazynowanie, dystrybucja i równoważenie zapotrzebowan…
Klaster innowacji: Klaster innowacji to geograficzna koncentracja powiązanych ze sobą przedsiębiorstw, uczelni, jednostek badawczych oraz instytucji otoczenia biznesu, które współpracują i jednocześn…
Komercjalizacja badań: Komercjalizacja badań to przekształcenie wyników prac naukowych i badawczo-rozwojowych w produkt, usługę lub technologię oferowaną na rynku, generującą przychód. Obejmuje ochronę w…
Kompetencje cyfrowe: Kompetencje cyfrowe to zespół umiejętności pozwalających świadomie i bezpiecznie korzystać z technologii informacyjno-komunikacyjnych. Obejmują obsługę urządzeń i oprogramowania, w…
Kontrakt socjalny: Kontrakt socjalny to pisemna umowa między pracownikiem socjalnym (ośrodek pomocy społecznej) a osobą lub rodziną w trudnej sytuacji życiowej, określająca działania obu stron zmierz…
Kształcenie zawodowe: Kształcenie zawodowe to forma edukacji przygotowująca uczniów i dorosłych do wykonywania określonego zawodu poprzez zdobycie wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych. W p…
Magazyn energii: Magazyn energii to instalacja umożliwiająca gromadzenie energii elektrycznej w okresach jej nadwyżki i oddawanie jej w czasie zwiększonego zapotrzebowania. Najczęściej wykorzystuje…
Mała retencja: Mała retencja to zespół działań zwiększających zdolność gromadzenia wody w skali lokalnej, przy użyciu niewielkich obiektów i rozwiązań bliskich naturze — oczek wodnych, stawów, ja…
Mieszkanie wspomagane: Mieszkanie wspomagane to forma wsparcia mieszkaniowego połączonego z usługami pomocowymi, przeznaczona dla osób, które ze względu na wiek, niepełnosprawność lub trudną sytuację życ…
Mobilność miejska: Mobilność miejska to obszar interwencji obejmujący sposób, w jaki ludzie i towary przemieszczają się w miastach i na obszarach funkcjonalnych. W kontekście funduszy europejskich do…
NATURA 2000: Natura 2000 to europejska sieć obszarów chronionych utworzona na podstawie dyrektywy ptasiej i dyrektywy siedliskowej. Obejmuje obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO) oraz specjal…
Natura 2000: Natura 2000 to europejska sieć obszarów chronionych, obejmująca tereny ważne dla zachowania bioróżnorodności UE. W Polsce obejmuje ok. 20% powierzchni kraju. Projekty na obszarach …
Neutralność klimatyczna: Neutralność klimatyczna to stan, w którym działalność człowieka nie zwiększa łącznej ilości gazów cieplarnianych w atmosferze. Osiąga się go przez redukcję emisji do możliwie najni…
Niskoemisyjny transport miejski: Niskoemisyjny transport miejski to zbiorcze określenie rozwiązań mobilności w miastach, które ograniczają emisję spalin i hałasu w porównaniu z transportem indywidualnym opartym na…
Ocena oddziaływania na środowisko: OOŚ (Ocena oddziaływania na środowisko, ang. Environmental Impact Assessment — EIA) to procedura administracyjna wymagana dla dużych projektów infrastrukturalnych finansowanych z f…
Ochrona środowiska: Ochrona środowiska to jeden z przekrojowych priorytetów funduszy europejskich, wynikający z europejskiej polityki klimatycznej i zasady zrównoważonego rozwoju. W Polsce finansowana…
Opieka długoterminowa: Opieka długoterminowa to zespół świadczeń zdrowotnych i społecznych kierowanych do osób, które z powodu wieku, choroby przewlekłej lub niepełnosprawności wymagają stałej lub długot…
Outplacement: Outplacement to zespół działań wspierających pracowników zwalnianych lub zagrożonych zwolnieniem w szybkim powrocie na rynek pracy. Obejmuje doradztwo zawodowe, szkolenia i przekwa…
OZE: OZE (Odnawialne Źródła Energii) to energetyczne priorytety inwestycyjne wspierane przez fundusze europejskie w Polsce, wynikające z obowiązku realizacji celów klimatycznych UE do 2…
Park naukowo-technologiczny: Park naukowo-technologiczny to wyspecjalizowana infrastruktura skupiająca na jednym terenie firmy technologiczne, laboratoria badawcze, instytucje edukacyjne i usługi biznesowe, st…
Pompa ciepła: Pompa ciepła to urządzenie, które pobiera energię cieplną z otoczenia, czyli z powietrza, gruntu lub wody, i podnosi jej temperaturę na potrzeby ogrzewania budynków oraz przygotowa…
Poziom gotowości technologicznej (TRL): Poziom gotowości technologicznej (TRL, ang. Technology Readiness Level) to dziewięciostopniowa skala opisująca dojrzałość rozwiązania technologicznego, od obserwacji podstawowych z…
Prace badawczo-rozwojowe: Prace badawczo-rozwojowe (B+R) to systematycznie prowadzona działalność twórcza obejmująca badania naukowe i prace rozwojowe, podejmowana w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wyk…
Prosument: Prosument to odbiorca energii elektrycznej, który jednocześnie ją wytwarza we własnej mikroinstalacji odnawialnego źródła energii, najczęściej fotowoltaicznej, na potrzeby zużycia …
Przedsiębiorstwo społeczne: Przedsiębiorstwo społeczne to podmiot, który prowadzi działalność gospodarczą lub odpłatną działalność pożytku publicznego, a wypracowany zysk przeznacza na cele społeczne lub rein…
Przemysł 4.0: Przemysł 4.0 to koncepcja czwartej rewolucji przemysłowej, w której procesy produkcyjne integrują technologie cyfrowe: internet rzeczy, automatyzację, robotyzację, analizę danych, …
Recykling: Recykling to proces ponownego przetwarzania odpadów na surowce lub produkty, dzięki czemu materiały takie jak papier, szkło, tworzywa sztuczne, metale czy bioodpady wracają do obie…
Retencja wody: Retencja wody to zdolność do gromadzenia i czasowego przetrzymywania wody w środowisku — w glebie, zbiornikach, mokradłach, korytach rzek i strukturach technicznych — w celu spowol…
Rewitalizacja: Rewitalizacja to kompleksowy proces przemian społecznych, ekonomicznych, przestrzennych i technicznych w zdegradowanych obszarach miast lub wsi, finansowany m.in. z funduszy europe…
Selektywna zbiórka odpadów: Selektywna zbiórka odpadów to system gromadzenia odpadów u źródła z podziałem na frakcje — papier, szkło, metale i tworzywa sztuczne, bioodpady oraz odpady zmieszane — umożliwiając…
Smart city: Smart city, czyli inteligentne miasto, to model zarządzania miastem wykorzystujący technologie informacyjno-komunikacyjne i dane do poprawy jakości usług publicznych, efektywności …
Spin-off: Spin-off to nowa firma założona przez pracowników naukowych lub absolwentów uczelni w celu komercjalizacji wyników badań naukowych lub innowacyjnych technologii opracowanych na ucz…
Spółdzielnia energetyczna: Spółdzielnia energetyczna to forma zrzeszenia, w którym członkowie wspólnie wytwarzają energię elektryczną, ciepło lub biogaz ze źródeł odnawialnych na własne potrzeby. Działa najc…
Sprawiedliwa transformacja: Sprawiedliwa transformacja (just transition) to koncepcja zakładająca, że przejście na gospodarkę neutralną klimatycznie powinno odbywać się w sposób uwzględniający koszty społeczn…
Szerokopasmowy internet: Szerokopasmowy internet (dostęp do szerokopasmowej sieci internetowej) to jeden z priorytetów cyfrowych funduszy europejskich w Polsce, wynikający z europejskiego celu zapewnienia …
Sztuczna inteligencja: Sztuczna inteligencja (AI, ang. Artificial Intelligence) jest coraz częściej priorytetem inwestycyjnym w funduszach europejskich perspektywy 2021-2027, wynikającym z europejskiej s…
Tabor kolejowy: Tabor kolejowy to jeden z kluczowych obszarów inwestycji infrastrukturalnych finansowanych z funduszy europejskich w Polsce - zakup nowych pociągów regionalnych, elektrycznych jedn…
TEN-T: TEN-T (Transeuropejska Sieć Transportowa, ang. Trans-European Transport Network) to planowana na poziomie Unii Europejskiej sieć priorytetowych połączeń transportowych obejmująca d…
Tereny poprzemysłowe: Tereny poprzemysłowe (ang. brownfields) to obszary zajęte lub zdegradowane przez działalność przemysłową, które wymagają rewitalizacji przed możliwością ponownego użycia. Są jednym…
Termomodernizacja: Termomodernizacja to kompleks robót budowlanych zmierzających do zmniejszenia zapotrzebowania na energię cieplną przez modernizację przegród zewnętrznych budynku (ścian, dachu, pod…
Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji: Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji (TPST) to dokument określający zakres i kierunki wsparcia dla regionu objętego procesem odchodzenia od gospodarki wysokoemisyjnej. Zaw…
Transfer technologii: Transfer technologii to proces przenoszenia wyników badań naukowych, know-how lub innowacyjnych rozwiązań ze sfery nauki (uczelnie, instytuty badawcze) do sfery praktyki (przemysł,…
Uczenie się przez całe życie: Uczenie się przez całe życie (lifelong learning) to koncepcja zakładająca, że zdobywanie wiedzy i kompetencji odbywa się przez cały okres aktywności człowieka, a nie tylko w okresi…
Usługi społeczne: Usługi społeczne to świadczenia kierowane do osób, rodzin i grup zagrożonych wykluczeniem, których celem jest poprawa warunków życia, zwiększenie samodzielności oraz integracja spo…
Wdrożenie wyników prac B+R: Wdrożenie wyników prac B+R to wprowadzenie do działalności gospodarczej rezultatów wcześniejszych badań przemysłowych i prac rozwojowych, najczęściej w postaci nowego lub ulepszone…
Węzeł przesiadkowy: Węzeł przesiadkowy to punkt integracji różnych środków transportu, w którym podróżni mogą zmieniać środek przemieszczania się, na przykład przesiadać się z samochodu lub roweru do …
Wodór odnawialny: Wodór odnawialny to wodór wytwarzany w procesie elektrolizy wody zasilanej energią elektryczną pochodzącą wyłącznie ze źródeł odnawialnych. W odróżnieniu od wodoru produkowanego z …
Wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami: Wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami to jeden z priorytetów przekrojowych funduszy europejskich, wdrażany przede wszystkim w projektach FSE+ i FERS. Obejmuje działania zwiększ…
Wykluczenie społeczne: Wykluczenie społeczne to sytuacja, w której osoba lub grupa nie może w pełni uczestniczyć w życiu społecznym, ekonomicznym, kulturalnym lub politycznym — z powodów biedy, bezroboci…
Zielona infrastruktura: Zielona infrastruktura to strategicznie zaplanowana sieć obszarów naturalnych i semi-naturalnych z innymi elementami środowiskowymi, zaprojektowana i zarządzana tak, aby dostarczał…
Zielone miejsca pracy: Zielone miejsca pracy to stanowiska, których powstanie lub utrzymanie wiąże się z działalnością przyczyniającą się do ochrony środowiska, ograniczania emisji, oszczędzania zasobów …

Zasady15 pojęć

DNSH: DNSH (Do No Significant Harm - po polsku: Zasada Nieszkodzenia lub Niezadawania Znaczących Szkód) to zasada polityki spójności i KPO UE wymagająca, żeby projekty finansowane ze śro…
Dostępność: Dostępność oznacza taki sposób projektowania produktów, usług, infrastruktury i treści cyfrowych, by mogły z nich w pełni i samodzielnie korzystać osoby ze szczególnymi potrzebami,…
Gender mainstreaming: Gender mainstreaming to obowiązek uwzględniania perspektywy równości płci na wszystkich etapach planowania, realizacji, monitorowania i oceny projektów finansowanych z funduszy uni…
Karta Praw Podstawowych UE: Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej to dokument zbierający w jednym tekście prawa obywatelskie, polityczne, gospodarcze i społeczne osób objętych prawem Unii. Od wejścia w ży…
Podwójne finansowanie: Podwójne finansowanie to niedozwolone pokrycie tego samego wydatku ze środków pochodzących z więcej niż jednego źródła publicznego, na przykład z dwóch różnych instrumentów unijnyc…
Warunek podstawowy: Warunek podstawowy (ang. enabling condition) to wymóg strukturalny - prawny lub instytucjonalny - którego spełnienie warunkuje dostęp do środków UE w danej dziedzinie. Wprowadzony …
Warunkowość: Warunkowość (ang. conditionality) w funduszach UE oznacza powiązanie dostępu do środków lub wypłat z spełnieniem określonych warunków - prawnych, instytucjonalnych lub osiągnięciem…
WCAG 2.1: WCAG 2.1 (Web Content Accessibility Guidelines) to standard dostępności treści internetowych opracowany przez W3C, wymagany przy tworzeniu stron internetowych i aplikacji finansowa…
Zasada addycjonalności: Zasada addycjonalności to jedna z podstawowych zasad polityki spójności UE, wymagająca, żeby środki unijne były realnym uzupełnieniem wydatków krajowych - a nie zastępowały pienięd…
Zasada partnerstwa: Zasada partnerstwa to fundamentalna zasada polityki spójności UE, wymagająca zaangażowania różnych interesariuszy w procesy programowania, wdrażania, monitorowania i oceny programó…
Zasada proporcjonalności: Zasada proporcjonalności w funduszach UE oznacza, że obciążenia administracyjne nakładane na beneficjentów, instytucje zarządzające i państwa członkowskie powinny być proporcjonaln…
Zasada równości szans: Zasada równości szans i niedyskryminacji to jedna z zasad horyzontalnych polityki spójności UE, wymagająca aktywnego uwzględnienia w projektach potrzeb grup zagrożonych dyskryminac…
Zasada zrównoważonego rozwoju: Zasada zrównoważonego rozwoju to horyzontalna zasada polityki spójności UE, wymagająca uwzględnienia aspektów środowiskowych, społecznych i ekonomicznych w projektach finansowanych…
Zasada efektywności: Zasada efektywności (lub zasada gospodarności) w funduszach UE wymaga, żeby środki publiczne były wydatkowane w sposób zapewniający najlepszą możliwą relację poniesionych nakładów …
Zasady horyzontalne: Zasady horyzontalne to przekrojowe wymogi polityki spójności UE, które muszą być uwzględniane przy planowaniu, realizacji i ocenie wszystkich projektów i programów finansowanych z …

Powiązane sekcje

Poradniki — wyjaśnienia w szerszym kontekście.
FAQ — najczęstsze pytania o fundusze UE.
Wyszukiwarka beneficjentów — sprawdź konkretną firmę lub gminę.
Programy operacyjne — lista wszystkich programów 2014–2027.
Fundusze UE — FEDER, FSE+, Fundusz Spójności i inne.