Zasada DNSH i klimatyczne warunki wydawania funduszy UE

Czym jest zasada DNSH

DNSH to skrót od angielskiego „do no significant harm", co tłumaczy się jako „nie czyń poważnych szkód". Jest to warunek, który każdy projekt ubiegający się o finansowanie z funduszy unijnych musi spełnić: realizacja projektu nie może wyrządzać istotnej szkody żadnemu z celów środowiskowych zdefiniowanych w prawie unijnym. Zasada wywodzi się z rozporządzenia w sprawie taksonomii — systemu klasyfikacji działalności gospodarczej pod kątem jej wpływu na środowisko.

W odróżnieniu od dawnego podejścia, w którym ochrona środowiska była jednym z wielu kryteriów branych pod uwagę, DNSH ma charakter progowy. Nie chodzi o to, by projekt „przyczyniał się" do ochrony środowiska, lecz o to, by nie szkodził. To warunek wstępny dostępu do pieniędzy, a nie punkt dodawany do oceny.

Sześć celów środowiskowych

Ocenę DNSH przeprowadza się względem sześciu celów środowiskowych określonych w taksonomii unijnej:

• łagodzenie zmian klimatu,
• adaptacja do zmian klimatu,
• zrównoważone wykorzystywanie i ochrona zasobów wodnych i morskich,
• gospodarka o obiegu zamkniętym,
• zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola,
• ochrona i odbudowa bioróżnorodności oraz ekosystemów.

Dla każdego z tych celów wnioskodawca musi wykazać, że jego projekt nie powoduje poważnej szkody. Oznacza to na przykład, że inwestycja nie zwiększa istotnie emisji gazów cieplarnianych, nie pogarsza stanu wód, nie generuje trudnych do zagospodarowania odpadów, nie zanieczyszcza powietrza ponad dopuszczalne normy ani nie niszczy cennych przyrodniczo terenów.

Jak przeprowadza się ocenę DNSH

Ocena DNSH jest częścią dokumentacji projektowej i odbywa się jeszcze przed przyznaniem dofinansowania. Najczęściej przyjmuje formę analizy, w której każdy z sześciu celów środowiskowych omawia się osobno.

Procedura zwykle przebiega następująco:

1. Wnioskodawca analizuje, których celów środowiskowych projekt w ogóle może dotyczyć. 2. Dla celów istotnych przedstawia argumentację i dowody, że nie dochodzi do poważnej szkody. 3. Dla celów nieistotnych uzasadnia, dlaczego projekt nie ma na nie wpływu. 4. Instytucja oceniająca weryfikuje analizę i może żądać uzupełnień. 5. Negatywny wynik oceny DNSH uniemożliwia finansowanie projektu w danym kształcie.

Ocena opiera się na obowiązujących normach środowiskowych, decyzjach administracyjnych i — gdy to konieczne — na ocenie oddziaływania na środowisko. Dla wielu typów projektów przygotowano uproszczone, ujednolicone podejścia, które ułatwiają wykazanie zgodności.

DNSH a inne wymogi klimatyczne

DNSH nie działa w próżni. Łączy się z szerszym zestawem warunków klimatycznych, które obecna perspektywa finansowa nakłada na fundusze. Najważniejsze z nich to wymóg przeznaczenia określonej części budżetu polityki spójności na cele klimatyczne oraz zasada, że fundusze nie mogą finansować działań sprzecznych z celem neutralności klimatycznej.

W efekcie projekt musi przejść przez kilka powiązanych filtrów: spełnić DNSH, wpisać się w cele klimatyczne programu i — w przypadku niektórych instrumentów, jak Krajowy Plan Odbudowy — przejść dodatkową, jeszcze bardziej rygorystyczną ocenę środowiskową. Te wymogi częściowo się pokrywają, ale każdy ma własną logikę.

Praktyczne konsekwencje dla beneficjentów

Dla wnioskodawcy DNSH oznacza realny obowiązek analityczny już na etapie planowania projektu. Nie wystarczy zadeklarować, że inwestycja jest „ekologiczna" — trzeba to udokumentować względem konkretnych celów. Projekty, które kiedyś przeszłyby bez przeszkód, dziś mogą wymagać przeprojektowania: zmiany technologii, ograniczenia emisji, lepszego zagospodarowania odpadów czy dostosowania do ryzyk klimatycznych.

Najczęstsze sytuacje, w których DNSH ma decydujące znaczenie, to:

• inwestycje energetyczne, gdzie wyklucza się wsparcie dla paliw kopalnych,
• projekty infrastrukturalne wpływające na wody i tereny przyrodnicze,
• inwestycje przemysłowe o potencjale emisyjnym lub odpadowym,
• projekty wymagające adaptacji do skutków zmian klimatu, np. powodzi czy suszy.

Znaczenie dla analizy danych funduszowych

DNSH jest jednym z powodów, dla których struktura finansowanych projektów zmienia się w czasie — coraz większa część środków trafia do inwestycji spełniających wysokie standardy środowiskowe, a coraz mniejsza do projektów wysokoemisyjnych. Obserwując dane o beneficjentach i typach projektów, można dostrzec tę zmianę kierunku.

Konkretne projekty i ich wartości prezentujemy w /baza-dotacji i /szukaj, ujęcie regionalne w /wojewodztwo i /powiat, a największych beneficjentów w /rankingi. Definicje pojęć takich jak taksonomia, ocena oddziaływania na środowisko czy neutralność klimatyczna wyjaśniamy w /slownik.

Źródła

Podstawą prawną zasady DNSH jest rozporządzenie w sprawie taksonomii oraz rozporządzenia regulujące poszczególne fundusze. Wytyczne dotyczące stosowania DNSH publikuje Komisja Europejska, a dane o projektach — mapadotacji.gov.pl, funduszeeuropejskie.gov.pl i platforma Kohesio.