Polityka spójności w liczbach — czy fundusze UE trafiają tam, gdzie są najbardziej potrzebne?

Mechanizm spójności w jednej tabeli

Polityka spójności Unii Europejskiej ma jeden nadrzędny cel: zmniejszać różnice w rozwoju między regionami. Najlepiej widać go, gdy dla każdego województwa zestawi się dwie liczby — poziom rozwoju mierzony PKB na mieszkańca w standardzie siły nabywczej (PPS, gdzie średnia UE = 100) oraz kwotę funduszy UE w przeliczeniu na mieszkańca.

Dane: PKB w PPS z Eurostatu (tgs00006), kwoty z rejestru mapadotacji.gov.pl i Kohesio, przeliczenie na mieszkańca po danych GUS.

Im niżej w rankingu rozwoju, tym więcej środków na mieszkańca

Wzór jest czytelny: regiony o najniższym PKB na mieszkańca otrzymują najwięcej funduszy w przeliczeniu na osobę. Warmińsko-Mazurskie (54% średniej UE) i Podlaskie (59%) są jednocześnie liderami absorpcji per capita. Na drugim biegunie Wielkopolskie (81% średniej UE) dostaje najmniej środków na mieszkańca. To dokładnie mechanizm, który polityka spójności ma realizować — kierować strumień pieniędzy do regionów słabiej rozwiniętych, czyli tych poniżej progu 75% średniej UE.

Wszystkie województwa Polski wschodniej — lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie — mieszczą się poniżej tego progu i konsekwentnie zajmują czołówkę rankingu per capita.

Wyjątek Mazowsza

Mazowieckie psuje prostą zależność: z PKB na poziomie 118% średniej UE jest jedynym polskim regionem powyżej średniej unijnej, a mimo to otrzymuje umiarkowane środki na mieszkańca (2 409 EUR). Dzieje się tak z dwóch powodów. Po pierwsze, region jest najludniejszy, więc nawet duże kwoty bezwzględne dzielą się przez ogromną liczbę mieszkańców. Po drugie, właśnie dlatego Mazowsze zostało statystycznie podzielone na część warszawską i regionalną — bogata stolica zawyża średnią, podczas gdy reszta województwa wciąż kwalifikuje się do najwyższego wsparcia.

Bezrobocie — słabszy sygnał niż PKB

Stopa bezrobocia rejestrowanego jest mniej spójnym wskaźnikiem niż PKB w PPS. Warmińsko-Mazurskie łączy wysokie bezrobocie (ok. 10%) z najwyższą absorpcją per capita, co pasuje do logiki wsparcia. Ale Mazowieckie ma umiarkowane bezrobocie mimo wysokiego dochodu, a Dolnośląskie — relatywnie wysokie bezrobocie przy wysokim PKB. Dlatego to PKB na mieszkańca, a nie bezrobocie, pozostaje podstawowym kryterium podziału funduszy w polityce spójności.

Co z tego wynika

Liczby potwierdzają, że fundusze UE w Polsce nie rozkładają się równo ani proporcjonalnie do wielkości gospodarki — płyną silniej tam, gdzie poziom rozwoju jest niższy. To celowy mechanizm wyrównawczy, a nie przypadek. Pełne dane dla każdego regionu, wraz z rankingiem beneficjentów i programów, prowadzimy na stronach województw i w bazie dotacji.