Mapa dotacji UE w Polsce — czego uczy rozkład regionalny

Dwie mapy tej samej Polski

Kiedy patrzy się na fundusze europejskie wyłącznie przez sumy bezwzględne, mapa Polski wygląda przewidywalnie: pieniądze płyną tam, gdzie jest najwięcej ludzi, firm i instytucji. Mazowieckie z 13,07 mld EUR, Śląskie z 11,42 mld EUR i Małopolskie z 9,03 mld EUR tworzą trzon absorpcji. Ale wystarczy zmienić jednostkę miary — z miliardów euro na euro na mieszkańca albo na udział funduszy w regionalnym PKB — i mapa odwraca się niemal do góry nogami.

W całym zbiorze danych (mapadotacji.gov.pl) zarejestrowano 120 853 projekty należące do 13 527 beneficjentów, o łącznej wartości dofinansowania UE rzędu 115,5 mld EUR, rozłożone na 16 województw i 380 powiatów. To na tej skali widać, że "rozkład regionalny" nie jest jednym zjawiskiem, lecz co najmniej dwoma równoległymi.

Ranking bezwzględny: metropolie i przemysł

W ujęciu kwotowym sześć województw odpowiada za większość absorpcji. Mazowieckie wygrywa dzięki Warszawie i koncentracji siedzib dużych beneficjentów. Śląskie zawdzięcza wysoką pozycję transformacji przemysłowej i gęstej sieci miast. Poniżej zestawienie liderów w liczbach bezwzględnych:

Ten ranking odzwierciedla wielkość gospodarki i populacji bardziej niż intensywność wsparcia. Duży region z dużym PKB "powinien" przyciągnąć więcej środków, bo ma więcej podmiotów zdolnych aplikować i współfinansować projekty. Pełną, aktualizowaną listę wszystkich 16 województw znajdziesz na stronie [/wojewodztwo](/wojewodztwo), a interaktywny widok przestrzenny na [/mapa-dotacji](/mapa-dotacji).

Ranking na mieszkańca: peryferie wyprzedzają centrum

Gdy przeliczyć fundusze na jednego mieszkańca, czołówka zmienia się radykalnie. Prowadzi Warmińsko-Mazurskie z 3 830 EUR na osobę, a zaraz za nim Zachodniopomorskie (3 380 EUR), Podlaskie (3 367 EUR), Świętokrzyskie (3 300 EUR) i Kujawsko-Pomorskie (3 278 EUR). Podkarpackie, jako jedyne, trafia do obu pierwszych szóstek — i w sumach bezwzględnych (6,95 mld EUR), i na mieszkańca (3 277 EUR) — co czyni je przypadkiem szczególnym: region jednocześnie duży w absorpcji i intensywnie wspierany.

Żadne z województw z czołówki bezwzględnej — poza Podkarpackiem — nie pojawia się w czołówce na mieszkańca. To nie przypadek, lecz wbudowany cel polityki spójności: środki mają wyrównywać różnice rozwojowe, więc relatywnie więcej trafia tam, gdzie PKB per capita jest niższe.

Fundusze a PKB: skala zależności regionów

Najmocniejszy obraz daje porównanie funduszy z regionalnym PKB. W Warmińsko-Mazurskiem łączne dofinansowanie odpowiada 29,3% rocznego PKB województwa — to skala, przy której fundusze przestają być dodatkiem do gospodarki, a stają się jej istotnym współczynnikiem. Kolejne są Podkarpackie (24,4%), Świętokrzyskie (23,9%), Podlaskie (23,5%), Lubelskie (23,3%) i Zachodniopomorskie (21,4%).

Ten wskaźnik tłumaczy, dlaczego rozkład na mieszkańca wygląda tak, jak wygląda. Im niższy własny potencjał gospodarczy regionu, tym większą rolę odgrywa zewnętrzny zastrzyk z budżetu UE. Z drugiej strony oznacza to też większą wrażliwość tych regionów na zmianę zasad albo zmniejszenie puli w kolejnych perspektywach. Aktualne wartości udziału funduszy w PKB dla każdego województwa prezentujemy na [/wojewodztwo](/wojewodztwo).

Schodzimy na poziom powiatów

Na 380 powiatów rozkład jest jeszcze bardziej skrajny. W ujęciu na mieszkańca prowadzi Powiat m. Świnoujście (8 614 EUR), zdecydowanie odstając od reszty — to efekt dużych projektów infrastrukturalnych przy niewielkiej populacji. Dalej Powiat koszaliński (5 866 EUR), Powiat piotrkowski (5 634 EUR), Powiat m. Rzeszów (5 308 EUR), Powiat m. Toruń (4 482 EUR), Powiat m. Olsztyn (4 280 EUR), Powiat gołdapski (4 261 EUR) i Powiat m. Lublin (4 123 EUR).

W liczbach bezwzględnych dominują największe miasta na prawach powiatu: Powiat m. st. Warszawa (4,15 mld EUR), Powiat m. Kraków (2,7 mld EUR), Powiat m. Łódź (2,47 mld EUR), Powiat m. Wrocław (1,5 mld EUR), Powiat m. Lublin (1,36 mld EUR) i Powiat m. Poznań (1,27 mld EUR). Powiat m. Lublin to ciekawy przypadek dwoistości — wysoko zarówno na mieszkańca, jak i w sumie. Pełne zestawienia powiatowe znajdują się na [/powiat](/powiat).

Co finansują te pieniądze

Geografia regionalna łączy się z geografią programów. Największe pule koncentrują się w programach krajowych o profilu infrastrukturalnym i środowiskowym, a nie w programach regionalnych:

Dominacja programów infrastrukturalnych pomaga zrozumieć przypadki takie jak Świnoujście: pojedyncza duża inwestycja w transport czy środowisko potrafi wywindować mały powiat na szczyt rankingu per capita. Pełna lista programów z kwotami jest na [/program](/program).

Dwie perspektywy w czasie

Dane obejmują dwie perspektywy finansowe. Perspektywa 2014-2020 to 83,7 mld EUR i 102 201 projektów — zbiór niemal domknięty. Perspektywa 2021-2027 to na razie 31,8 mld EUR i 18 652 projekty, czyli wczesna faza kontraktowania. Rozkład roczny dofinansowania pokazuje wyraźne fale: szczyt kontraktowania w 2014 roku (15 544 mln EUR), spadek w latach 2018-2020, odbicie w 2021 (10 051 mln EUR) i ponowne maksima w 2024 (11 085 mln EUR). Lata 2026-2027 mają jeszcze szczątkowe wartości (2 822 mln i 30 mln EUR), bo kontraktowanie nowej perspektywy trwa.

To istotne przy czytaniu rozkładu regionalnego: część regionów ma już niemal całość środków rozliczoną z poprzedniej perspektywy, podczas gdy nowa pula dopiero zaczyna się materializować. Ewolucję roczną i rankingi dla poszczególnych lat prześledzisz na [/rankingi](/rankingi) oraz [/rankingi/[rok]](/rankingi).

Czego uczy ta mapa

Główny wniosek jest prosty: nie istnieje jeden "ranking województw". Mazowieckie wygrywa w euro, Warmińsko-Mazurskie w euro na mieszkańca i w udziale w PKB. Obie liczby są prawdziwe i obie opisują co innego — pierwsza wielkość gospodarki, druga intensywność wsparcia względem lokalnego potencjału. Polityka spójności działa tak, jak została zaprojektowana: relatywnie więcej kieruje na wschód i północ kraju, jednocześnie nie odbierając metropoliom ich absolutnej przewagi.

Wszystkie liczby pochodzą z rejestru beneficjentów na mapadotacji.gov.pl; do interpretacji regionalnej posłużyły dane GUS i Eurostat o PKB i ludności, a baza Kohesio do weryfikacji programów. Aktualne, pełne wartości — bo zbiór jest okresowo odświeżany — sprawdzaj zawsze w żywych zestawieniach: [/baza-dotacji](/baza-dotacji), [/wojewodztwo](/wojewodztwo) i [/mapa-dotacji](/mapa-dotacji).