Fundusze UE 2014-2020 vs 2021-2027 w Polsce — porównanie perspektyw

Dwie perspektywy w jednej bazie

Dane z mapadotacji.gov.pl pozwalają zestawić dwie wieloletnie perspektywy finansowe Unii Europejskiej w Polsce. Pierwsza, obejmująca lata 2014-2020, jest już zamknięta od strony kontraktowania i w praktyce rozliczona. Druga, na lata 2021-2027, znajduje się w trakcie wdrażania — duża część alokacji nie została jeszcze przypisana do konkretnych projektów. To kluczowe dla poprawnego odczytania liczb: porównujemy okres rozliczony z okresem w trakcie realizacji.

W perspektywie 2014-2020 baza rejestruje 83,7 mld EUR dofinansowania rozłożonego na 102 201 projektów. W perspektywie 2021-2027 jest na razie 31,8 mld EUR w 18 652 projektach. Łącznie obie perspektywy to 115,5 mld EUR, 120 853 projekty i 13 527 beneficjentów w 380 powiatach i 16 województwach.

Różnica między 102 201 a 18 652 projektami nie oznacza, że nowa perspektywa jest pięciokrotnie mniejsza. Oznacza, że proces naboru, oceny i podpisywania umów dla okresu 2021-2027 wciąż trwa. Aktualne stany dla obu perspektyw można sprawdzić na żywo w [bazie dotacji](/baza-dotacji) i w [mapie dotacji](/mapa-dotacji).

Jak rozkłada się to w czasie

Roczna seria podpisanych umów pokazuje, jak działa cykl perspektywy finansowej. Najwięcej środków przypisano do roku 2014 — 15 544 mln EUR, co odzwierciedla otwarcie perspektywy 2014-2020 i kontraktowanie dużych projektów infrastrukturalnych na samym jej początku. Po szczycie startowym widać charakterystyczny spadek: 4 387 mln EUR w 2015, następnie odbicie do 11 461 mln EUR w 2016 i 11 029 mln EUR w 2017, a potem stopniowe wygaszanie do 7 603 mln w 2018, 5 811 mln w 2019 i 6 511 mln EUR w 2020.

Nowa perspektywa odznacza się w danych od 2021 roku — 10 051 mln EUR. Po słabszym roku 2022 (2 501 mln EUR) tempo kontraktowania znów rośnie: 9 578 mln EUR w 2023, 11 085 mln EUR w 2024 i 7 454 mln EUR w 2025. Lata 2026 (2 822 mln EUR) i 2027 (30 mln EUR) to wartości częściowe, które będą rosły w miarę podpisywania kolejnych umów. Pełną ewolucję roczną prezentują [rankingi roczne](/rankingi/[rok]), gdzie każdy rok ma swój własny widok.

Dwa szczyty w serii — 2014 i okolice 2024 — to typowy rytm dwóch nakładających się cykli unijnych. Stara perspektywa wygasa kontraktowo mniej więcej wtedy, gdy nowa wchodzi w fazę intensywnego naboru.

Regiony: wartości bezwzględne kontra na mieszkańca

Ranking województw zmienia się diametralnie w zależności od tego, czy patrzymy na sumę środków, czy na środki na mieszkańca. W ujęciu bezwzględnym prowadzi Mazowieckie z 13,07 mld EUR, przed Śląskim (11,42 mld EUR) i Małopolskim (9,03 mld EUR). Dalej plasują się Dolnośląskie (7,53 mld EUR), Wielkopolskie (7,13 mld EUR) i Podkarpackie (6,95 mld EUR). To regiony najludniejsze i najbardziej zurbanizowane, więc absorbują najwięcej środków w liczbach całkowitych.

Obraz odwraca się przy przeliczeniu na mieszkańca. Tutaj na czele staje Warmińsko-Mazurskie z 3 830 EUR na osobę, następnie Zachodniopomorskie (3 380 EUR), Podlaskie (3 367 EUR), Świętokrzyskie (3 300 EUR), Kujawsko-Pomorskie (3 278 EUR) i Podkarpackie (3 277 EUR). Regiony słabiej rozwinięte i mniej zaludnione otrzymują więcej środków w przeliczeniu na jednego mieszkańca — co odpowiada logice polityki spójności, której celem jest wyrównywanie różnic rozwojowych.

Jeszcze wyraźniej widać to w relacji środków do PKB regionu. Warmińsko-Mazurskie ma najwyższy wskaźnik — 29,3% PKB, przed Podkarpackim (24,4%), Świętokrzyskim (23,9%), Podlaskim (23,5%), Lubelskim (23,3%) i Zachodniopomorskim (21,4%). Dla gospodarek tych województw fundusze europejskie stanowią znaczący impuls w stosunku do lokalnego produktu. Wszystkie szesnaście województw z pełnym rozbiciem na perspektywy znajduje się w sekcji [województwa](/wojewodztwo).

Powiaty: gdzie środki sięgają najdalej

Na poziomie powiatów ta sama dwoistość się utrzymuje. W liczbach bezwzględnych dominują największe miasta: Warszawa z 4,15 mld EUR, Kraków (2,7 mld EUR), Łódź (2,47 mld EUR), Wrocław (1,5 mld EUR), Lublin (1,36 mld EUR) i Poznań (1,27 mld EUR).

Na mieszkańca prowadzą jednak inne miejsca. Najwyższy wynik osiąga Powiat m. Świnoujście (Zachodniopomorskie) — 8 614 EUR na osobę. Za nim plasuje się powiat koszaliński (5 866 EUR), powiat piotrkowski w Łódzkiem (5 634 EUR), Rzeszów (5 308 EUR), Toruń (4 482 EUR), Olsztyn (4 280 EUR), powiat gołdapski (4 261 EUR) i Lublin (4 123 EUR). Świnoujście, miasto na prawach powiatu o niewielkiej liczbie ludności, osiąga rekordową wartość na mieszkańca właśnie dlatego, że duże projekty infrastrukturalne dzielą się przez małą bazę demograficzną. Pełne zestawienia powiatów dostępne są pod [powiat](/powiat) oraz w [rankingach](/rankingi).

Programy operacyjne: ciągłość mimo zmiany nazw

Największym programem starej perspektywy był Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 — 29,76 mld EUR. Jego następcą w nowej perspektywie są Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 z kwotą 14,65 mld EUR. To pokazuje ciągłość priorytetów: transport, energetyka i środowisko pozostają największą pozycją w obu okresach, choć pod zmienioną nazwą i z silniejszym akcentem klimatycznym.

Kolejne pozycje należą do perspektywy 2014-2020: Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (10,35 mld EUR), Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (5,25 mld EUR), Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego (3,75 mld EUR), Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego (3,05 mld EUR), Program Operacyjny Polska Cyfrowa (2,7 mld EUR) i Wielkopolski Regionalny Program Operacyjny (2,56 mld EUR).

Programy regionalne starej perspektywy w nowej zostały przemianowane na Fundusze Europejskie dla poszczególnych województw. Pełny katalog programów i ich aktualne stany kontraktowania prezentuje sekcja [program](/program).

Co z tego wynika

Porównanie nominalnych kwot obu perspektyw bez kontekstu prowadzi do błędnego wniosku, że Polska otrzymuje znacznie mniej środków. W rzeczywistości różnica 83,7 mld EUR wobec 31,8 mld EUR odzwierciedla głównie etap wdrażania: perspektywa 2014-2020 jest zakontraktowana w całości, a 2021-2027 dopiero się zapełnia. Roczna seria potwierdza, że kontraktowanie środków z nowej perspektywy przyspieszyło w latach 2023-2025 i będzie rosło dalej w 2026 i 2027.

Strukturalnie obie perspektywy są zbieżne: dominują programy infrastrukturalno-środowiskowe, największe sumy trafiają do najludniejszych regionów, a w przeliczeniu na mieszkańca prym wiodą województwa Polski wschodniej i północnej. Liczby aktualizowane są przy każdym pobraniu danych z rejestru — bieżące wartości znajdują się w [bazie dotacji](/baza-dotacji), [mapie dotacji](/mapa-dotacji) i [rankingach](/rankingi).