Koncentracja funduszy UE: ile przypada na największe regiony

Dwa sposoby mierzenia koncentracji

Koncentracja funduszy UE w Polsce wygląda inaczej w zależności od tego, czy patrzy się na kwoty bezwzględne, czy na środki w przeliczeniu na mieszkańca. To rozróżnienie jest fundamentem każdej rzetelnej analizy regionalnej, bo prowadzi do przeciwnych wniosków.

W ujęciu bezwzględnym dominują największe gospodarki. Mazowieckie zgromadziło 13,07 mld EUR, Śląskie 11,42 mld EUR, a Małopolskie 9,03 mld EUR. Te trzy regiony razem odpowiadają za znaczną część całej polskiej puli, która w obu analizowanych perspektywach wynosi 115,5 mld EUR przy 120 853 projektach i 13 527 beneficjentach.

W ujęciu na mieszkańca kolejność się odwraca. Liderem jest Warmińsko-Mazurskie z 3 830 EUR na osobę, przed Zachodniopomorskim (3 380 EUR) i Podlaskim (3 367 EUR). Mazowieckie, które dominuje w kwotach bezwzględnych, nie wchodzi do czołówki per capita. To pokazuje, że polityka spójności realnie kieruje relatywnie więcej środków do regionów słabiej rozwiniętych.

Sześć największych regionów w kwotach bezwzględnych

Poniższa tabela zestawia sześć województw o największym napływie funduszy UE w wartościach bezwzględnych. Pełne dane dla wszystkich 16 województw, z możliwością sortowania i porównania, znajdują się na stronie [/wojewodztwo](/wojewodztwo).

Układ tej listy odzwierciedla mapę gospodarczą Polski. Mazowieckie z Warszawą, Śląskie z aglomeracją górnośląską i Małopolskie z Krakowem to regiony o największej liczbie firm, instytucji badawczych i samorządów zdolnych do przygotowania dużych projektów infrastrukturalnych. Im większa baza potencjalnych beneficjentów, tym większa absorpcja w liczbach bezwzględnych.

Ciekawym przypadkiem jest Podkarpackie. Region pojawia się jednocześnie w czołówce kwot bezwzględnych (6,95 mld EUR) i w czołówce per capita (3 277 EUR na osobę). To rzadkie połączenie: duża absorpcja w wartościach całkowitych przy wysokim wskaźniku na mieszkańca świadczy o tym, że region wykorzystuje fundusze bardzo intensywnie względem swojej wielkości.

Per capita: odwrócona mapa

Gdy fundusze przelicza się na liczbę mieszkańców, na pierwszy plan wychodzą województwa wschodnie i północne. Czołówka wygląda następująco: Warmińsko-Mazurskie 3 830 EUR, Zachodniopomorskie 3 380 EUR, Podlaskie 3 367 EUR, Świętokrzyskie 3 300 EUR, Kujawsko-Pomorskie 3 278 EUR i Podkarpackie 3 277 EUR.

To właśnie te regiony historycznie należały do priorytetów polityki spójności jako obszary o niższym PKB na mieszkańca. Wskaźnik per capita lepiej oddaje, gdzie środki UE faktycznie zmieniają warunki życia, bo neutralizuje efekt skali dużych metropolii. Mieszkaniec Warmińsko-Mazurskiego otrzymał w przeliczeniu na osobę więcej środków niż mieszkaniec Mazowieckiego, mimo że całkowita kwota dla Mazowieckiego jest wielokrotnie wyższa.

Relacja funduszy do PKB regionu

Najmocniejszy obraz znaczenia funduszy daje ich relacja do regionalnego PKB. Tutaj różnice między województwami są dramatyczne. W Warmińsko-Mazurskiem fundusze UE odpowiadają 29,3% regionalnego PKB, w Podkarpackiem 24,4%, w Świętokrzyskiem 23,9%, w Podlaskiem 23,5%, w Lubelskiem 23,3% i w Zachodniopomorskiem 21,4%.

Dla regionów wschodnich fundusze europejskie to nie dodatek do budżetu, lecz jeden z głównych motorów inwestycji. Skala bliska jednej trzeciej PKB oznacza, że bez polityki spójności struktura gospodarcza tych województw wyglądałaby zupełnie inaczej. To zarazem najsilniejszy argument za tym, że koncentracja środków w kwotach bezwzględnych w bogatych regionach nie oznacza, że to one są największymi beneficjentami w sensie wpływu na lokalną gospodarkę.

Aktualne wartości tego wskaźnika dla wszystkich województw, wraz z mapą choropletową, są dostępne na stronie [/mapa-dotacji](/mapa-dotacji).

Schodząc niżej: powiaty

Na poziomie powiatów koncentracja jest jeszcze ostrzejsza. W kwotach bezwzględnych prowadzi Powiat m. st. Warszawa z 4,15 mld EUR, przed Powiatem m. Kraków (2,7 mld EUR), Powiatem m. Łódź (2,47 mld EUR), Powiatem m. Wrocław (1,5 mld EUR), Powiatem m. Lublin (1,36 mld EUR) i Powiatem m. Poznań (1,27 mld EUR). To wyłącznie duże miasta na prawach powiatu — naturalne centra projektów transportowych, badawczych i miejskich.

W przeliczeniu na mieszkańca obraz znów się zmienia. Najwyższy wskaźnik osiąga Powiat m. Świnoujście (8 614 EUR na osobę), następnie Powiat koszaliński (5 866 EUR), Powiat piotrkowski (5 634 EUR), Powiat m. Rzeszów (5 308 EUR), Powiat m. Toruń (4 482 EUR), Powiat m. Olsztyn (4 280 EUR), Powiat gołdapski (4 261 EUR) i Powiat m. Lublin (4 123 EUR). Świnoujście, niewielkie miasto portowe, wyprzedza wszystkie metropolie dzięki dużym projektom infrastrukturalnym podzielonym na małą liczbę mieszkańców.

Pełny ranking 380 powiatów, w obu ujęciach, znajduje się na stronie [/powiat](/powiat).

Koncentracja programowa

Koncentracja dotyczy nie tylko geografii, lecz także programów operacyjnych. Największa pojedyncza pula to Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 z 29,76 mld EUR. W nowej perspektywie jego następcą jest program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 z 14,65 mld EUR. Trzecie miejsce zajmuje Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 z 10,35 mld EUR, a dalej Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 (5,25 mld EUR).

Wśród programów regionalnych najwięcej zgromadziły Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 2014-2020 (3,75 mld EUR) i Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 2014-2020 (3,05 mld EUR), co spójnie tłumaczy wysoką pozycję tych dwóch województw w kwotach bezwzględnych. Pełny rozkład środków między programy operacyjne pokazuje strona [/program](/program).

Dwie perspektywy finansowe i dynamika w czasie

Łączna pula 115,5 mld EUR dzieli się między dwie perspektywy: 83,7 mld EUR i 102 201 projektów w okresie 2014-2020 oraz 31,8 mld EUR i 18 652 projekty w trwającym okresie 2021-2027. Niższa kwota w nowej perspektywie wynika z tego, że jest ona dopiero w połowie wdrażania — liczba zatwierdzonych projektów będzie rosła przez kolejne lata.

Widać to w serii rocznej. Po szczycie kontraktacji w 2014 roku (15 544 mln EUR) absorpcja stabilizowała się w przedziale 5-11 mld EUR rocznie, z lokalnym dołkiem w 2022 roku (2 501 mln EUR) na styku dwóch perspektyw i ponownym wzrostem w latach 2023-2024 (9 578 i 11 085 mln EUR). Dane za lata 2025-2027 są jeszcze niepełne, bo dotyczą projektów dopiero kontraktowanych. Aktualizowane na bieżąco zestawienie roczne, z rankingami beneficjentów dla każdego roku, znajduje się na stronach [/rankingi](/rankingi) i [/rankingi/[rok]](/rankingi).

Co z tego wynika

Koncentracja funduszy UE w Polsce ma dwie twarze. Bogate regiony przyciągają najwięcej pieniędzy w wartościach bezwzględnych, bo mają większą zdolność do realizacji dużych projektów. Słabsze regiony otrzymują relatywnie więcej w przeliczeniu na mieszkańca i — co istotniejsze — fundusze stanowią u nich znacznie większy udział w PKB, sięgający w Warmińsko-Mazurskiem 29,3%. Oba obrazy są prawdziwe jednocześnie i razem opisują mechanizm polityki spójności: kierować duże kwoty tam, gdzie jest skala, a relatywnie więcej tam, gdzie jest potrzeba. Aby sprawdzić konkretnego beneficjenta lub projekt, służy wyszukiwarka [/baza-dotacji](/baza-dotacji).

Źródła

Dane pochodzą z rejestru beneficjentów funduszy europejskich mapadotacji.gov.pl oraz bazy Kohesio Komisji Europejskiej. Wskaźniki na mieszkańca i relacja do PKB wyliczone na podstawie danych GUS i Eurostat. Przeliczenia EUR/PLN według kursów NBP z dat realizacji projektów. Każda kwota podana w tabelach pochodzi z zweryfikowanego zestawienia agregatów; szczegółowe wartości dla pojedynczych beneficjentów dostępne są w bazie na stronie.