Największe programy operacyjne w Polsce 2014-2027

Skala funduszy w dwóch perspektywach

Dane z rejestru beneficjentów obejmują dwie perspektywy finansowe Unii Europejskiej. W perspektywie 2014-2020 do polskich beneficjentów trafiło 83,7 mld EUR rozdzielonych pomiędzy 102 201 projektów. Perspektywa 2021-2027 jest na wcześniejszym etapie wdrażania — na dzień pobrania danych zarejestrowano 31,8 mld EUR w 18 652 projektach. Suma obu okresów to 115,5 mld EUR, 120 853 projekty oraz 13 527 beneficjentów rozmieszczonych w 16 województwach i 380 powiatach.

Różnica między perspektywami nie oznacza, że nowy okres jest mniejszy. Środki z lat 2021-2027 wciąż są kontraktowane, a umowy są podpisywane stopniowo. Aktualne wartości dla każdego programu i każdego roku znajdują się na stronie [/program](/program) oraz w [bazie dotacji](/baza-dotacji).

Ranking największych programów operacyjnych

Koncentracja środków jest wyraźna. Jeden program — Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 — odpowiada za 29,76 mld EUR, czyli ponad jedną czwartą całej puli z poprzedniej perspektywy. Jego logiczny następca, Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027, ma już zakontraktowane 14,65 mld EUR i jest drugim największym programem w całym zestawieniu, mimo że pochodzi z okresu wciąż w toku.

Poniższa tabela przedstawia osiem największych programów według wielkości dofinansowania.

Układ tej listy pokazuje dwie warstwy systemu wdrażania funduszy w Polsce. Pierwsza to programy krajowe o charakterze sektorowym: infrastruktura i środowisko, innowacje przedsiębiorstw (Inteligentny Rozwój), rynek pracy i edukacja (Wiedza Edukacja Rozwój) oraz cyfryzacja (Polska Cyfrowa). Druga to regionalne programy operacyjne zarządzane przez samorządy województw, z których do czołówki weszły programy śląski, małopolski i wielkopolski. Pełne dane wraz z liczbą projektów dla każdego programu są dostępne pod adresem [/program](/program).

Co finansują największe programy

Dominacja programu Infrastruktura i Środowisko wynika z tego, że obejmuje on inwestycje kapitałochłonne: transport kolejowy i drogowy, gospodarkę wodno-ściekową, energetykę i ochronę środowiska. Pojedynczy projekt infrastrukturalny pochłania wielokrotnie więcej niż typowy projekt szkoleniowy czy badawczy, dlatego program ten z mniejszą liczbą projektów generuje najwyższą wartość dofinansowania.

Program Inteligentny Rozwój z 10,35 mld EUR finansował przede wszystkim prace badawczo-rozwojowe przedsiębiorstw i komercjalizację wyników badań. Wiedza Edukacja Rozwój z 5,25 mld EUR był programem ukierunkowanym na rynek pracy, kompetencje i reformy w obszarze społecznym. Polska Cyfrowa z 2,70 mld EUR odpowiadała za dostęp do szybkiego internetu i e-usługi publiczne.

Na poziomie regionalnym programy operacyjne województw łączyły wiele celów w jednym budżecie — od dróg lokalnych po wsparcie małych i średnich firm. To dlatego w czołówce pojawiają się akurat województwa o dużej liczbie ludności i silnej gospodarce, takie jak śląskie i małopolskie.

Geografia środków według programów

Rozkład programów przekłada się na geografię absorpcji. W ujęciu bezwzględnym najwięcej środków trafiło do województwa mazowieckiego — 13,07 mld EUR, przed śląskim z 11,42 mld EUR i małopolskim z 9,03 mld EUR. Dalej plasują się dolnośląskie (7,53 mld EUR), wielkopolskie (7,13 mld EUR) i podkarpackie (6,95 mld EUR).

Obraz zmienia się przy przeliczeniu na mieszkańca. Najwyższe dofinansowanie per capita odnotowano w województwie warmińsko-mazurskim (3 830 EUR na mieszkańca), następnie w zachodniopomorskim (3 380 EUR), podlaskim (3 367 EUR), świętokrzyskim (3 300 EUR), kujawsko-pomorskim (3 278 EUR) i podkarpackim (3 277 EUR). To regiony, które w wartościach bezwzględnych nie dominują, ale w relacji do liczby mieszkańców otrzymały najwięcej.

Jeszcze wyraźniej widać to przy zestawieniu funduszy z lokalnym PKB. W województwie warmińsko-mazurskim suma dofinansowania odpowiada 29,3 proc. regionalnego PKB, w podkarpackim 24,4 proc., świętokrzyskim 23,9 proc., podlaskim 23,5 proc., lubelskim 23,3 proc. i zachodniopomorskim 21,4 proc. Mechanizm polityki spójności działa tu zgodnie z założeniem: relatywnie najwięcej trafia do regionów o niższym poziomie rozwoju. Mapę i pełne dane regionalne znajdziesz na [/wojewodztwo](/wojewodztwo) oraz w [mapie dotacji](/mapa-dotacji).

Poziom powiatów

Na najniższym poziomie agregacji widać dwie różne logiki. W ujęciu bezwzględnym prowadzą duże ośrodki miejskie: powiat m. st. Warszawa z 4,15 mld EUR, powiat m. Kraków z 2,70 mld EUR, powiat m. Łódź z 2,47 mld EUR, powiat m. Wrocław z 1,50 mld EUR, powiat m. Lublin z 1,36 mld EUR i powiat m. Poznań z 1,27 mld EUR.

W przeliczeniu na mieszkańca pierwsze miejsce zajmuje powiat m. Świnoujście z 8 614 EUR na osobę, daleko przed pozostałymi. Dalej w rankingu per capita znajdują się powiat koszaliński (5 866 EUR), powiat piotrkowski (5 634 EUR), powiat m. Rzeszów (5 308 EUR), powiat m. Toruń (4 482 EUR), powiat m. Olsztyn (4 280 EUR), powiat gołdapski (4 261 EUR) i powiat m. Lublin (4 123 EUR). Pełne rankingi powiatów są dostępne na [/powiat](/powiat) i [/rankingi](/rankingi).

Dynamika roczna

Kontraktowanie środków nie przebiega równomiernie. Po szczycie w 2014 roku (15 544 mln EUR) absorpcja wahała się rok do roku, z wysokimi wartościami w 2016 (11 461 mln EUR) i 2017 (11 029 mln EUR), spadkiem w latach 2018-2020 i ponownym wzrostem w 2021 (10 051 mln EUR). Rok 2024 przyniósł 11 085 mln EUR, co odzwierciedla rozkręcanie się nowej perspektywy. Wartości za lata 2026-2027 są jeszcze niepełne, ponieważ okres rozliczeniowy trwa. Roczną serię z podziałem na lata pokazuje [/rankingi/[rok]](/rankingi).

Zestawienie programów potwierdza, że polski system funduszy jest silnie skoncentrowany wokół kilku dużych programów krajowych, uzupełnianych regionalnymi programami operacyjnymi województw. Najwyższe kwoty trafiają tam, gdzie inwestycje są najbardziej kapitałochłonne — infrastruktura, środowisko i energetyka — natomiast najwyższa intensywność wsparcia względem gospodarki dotyczy regionów wschodnich i północnych.

Źródła

Dane pochodzą z rejestru beneficjentów funduszy europejskich publikowanego na mapadotacji.gov.pl oraz z bazy Kohesio Komisji Europejskiej. Wskaźniki PKB i liczby ludności wykorzystane do przeliczeń per capita oparto na danych GUS i Eurostatu. Kursy walutowe według NBP. Każda kwota w bazie cytuje źródło i datę pobrania zestawienia — zob. [bazę dotacji](/baza-dotacji).