Które województwo dostaje najwięcej funduszy UE na mieszkańca?

Lider per capita: Warmińsko-Mazurskie

Na pytanie, które województwo dostaje najwięcej funduszy UE w przeliczeniu na mieszkańca, odpowiedź jest jednoznaczna. Pierwsze miejsce zajmuje województwo warmińsko-mazurskie z wynikiem 3 830 EUR na osobę. Za nim plasują się zachodniopomorskie (3 380 EUR) i podlaskie (3 367 EUR). Różnica między pierwszą a trzecią pozycją to ponad 460 EUR na każdego mieszkańca — w skali całego regionu przekłada się to na setki milionów euro.

Ten ranking pokazuje coś, czego nie widać w zestawieniach kwot całkowitych. Województwa, które dominują pod względem łącznej sumy funduszy, schodzą na dalszy plan, gdy podzielimy pieniądze przez liczbę ludności. Polityka spójności UE z założenia kieruje większy strumień środków do regionów słabiej rozwiniętych, a wskaźnik na mieszkańca ujawnia ten mechanizm wyraźniej niż jakikolwiek inny.

Pełny ranking na mieszkańca

Poniższa tabela zestawia sześć województw o najwyższej alokacji funduszy UE w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Wszystkie kwoty pochodzą z danych zagregowanych z rejestru beneficjentów.

Widać tu wyraźny wzór geograficzny. Czołówkę tworzą województwa Polski wschodniej (podlaskie, świętokrzyskie, podkarpackie) oraz północnej i północno-zachodniej (warmińsko-mazurskie, zachodniopomorskie, kujawsko-pomorskie). Są to obszary o niższym PKB na mieszkańca i mniejszym zaludnieniu, co przy podziale puli funduszy daje wysoki wynik per capita. Pełne, aktualizowane zestawienie wszystkich 16 województw znajduje się na stronie województwa, a ranking można też przefiltrować w rankingi.

Dlaczego ranking na mieszkańca odwraca obraz

Gdy spojrzymy na kwoty bezwzględne, kolejność jest zupełnie inna. Najwięcej środków w sumie otrzymało Mazowieckie — 13,07 mld EUR, następnie Śląskie (11,42 mld EUR) i Małopolskie (9,03 mld EUR). Dalej znajdują się Dolnośląskie (7,53 mld EUR), Wielkopolskie (7,13 mld EUR) i Podkarpackie (6,95 mld EUR).

Pełne zestawienie pozostałych ujęć — wartości bezwzględne, per capita, udział w regionalnym PKB, programy operacyjne i powiaty — prowadzimy w Bilansie funduszy UE w Polsce 2014-2027.

Mazowieckie, które przoduje w kwotach całkowitych, w ogóle nie pojawia się w pierwszej szóstce rankingu na mieszkańca. Powód jest prosty: region ten jest najludniejszy w kraju, a jego stolica — Warszawa — gromadzi ogromne projekty infrastrukturalne. Po podzieleniu kwoty przez liczbę mieszkańców efekt skali znika. Z kolei Podkarpackie to jedyne województwo, które trafia do pierwszej szóstki w obu zestawieniach jednocześnie — i w wartościach bezwzględnych, i per capita — co wskazuje na jego konsekwentnie wysoką pozycję jako beneficjenta polityki spójności. Zestawienie obu perspektyw obok siebie dostępne jest na mapa dotacji.

Fundusze a wielkość gospodarki regionu

Trzecia perspektywa — stosunek funduszy UE do regionalnego PKB — jeszcze mocniej podkreśla rolę środków unijnych w gospodarkach słabszych województw. Tutaj również prowadzi Warmińsko-Mazurskie, gdzie fundusze odpowiadają 29,3% PKB regionu. Kolejne miejsca zajmują Podkarpackie (24,4%), Świętokrzyskie (23,9%), Podlaskie (23,5%), Lubelskie (23,3%) i Zachodniopomorskie (21,4%).

Ten wskaźnik mówi o realnym znaczeniu pieniędzy unijnych dla lokalnej gospodarki. W warmińsko-mazurskim niemal jedna trzecia wartości rocznej produkcji regionu odpowiada wielkości napływu funduszy UE w analizowanym okresie. To pokazuje, jak silnie te obszary opierają rozwój inwestycyjny na środkach europejskich. Pięć województw — warmińsko-mazurskie, podkarpackie, świętokrzyskie, podlaskie i zachodniopomorskie — pojawiają się równocześnie w rankingu per capita i w rankingu udziału w PKB, co potwierdza spójność tego obrazu.

Schodząc na poziom powiatów

Na poziomie powiatów rekordy per capita są jeszcze wyższe i bardziej skoncentrowane. Liderem jest Powiat m. Świnoujście (zachodniopomorskie) z 8 614 EUR na mieszkańca — ponad dwukrotnie więcej niż najlepsze województwo. Za nim plasują się Powiat koszaliński (5 866 EUR), Powiat piotrkowski (5 634 EUR) w łódzkiem oraz Powiat m. Rzeszów (5 308 EUR) w podkarpackiem.

W pierwszej ósemce powiatów na mieszkańca dominują miasta na prawach powiatu i powiaty o mniejszej liczbie ludności, gdzie duży pojedynczy projekt (np. infrastrukturalny lub portowy) potrafi wywindować wskaźnik. Dla porównania, w kwotach bezwzględnych prowadzi Powiat m. st. Warszawa (4,15 mld EUR), przed Krakowem (2,7 mld EUR) i Łodzią (2,47 mld EUR). Pełne dane powiatowe, z możliwością wyszukania konkretnej jednostki, znajdują się na powiaty.

Skąd biorą się te pieniądze

Łącznie do Polski trafiło 130 mld EUR w ramach analizowanych funduszy, rozłożonych na 133 432 projekty i 13 527 beneficjentów w 16 województwach i 380 powiatach. Środki dzielą się na dwie perspektywy budżetowe: 2014–2020 (84 mld EUR, 102 647 projektów) oraz 2021–2027 (46 mld EUR, 30 785 projekty) — ta druga jest dopiero w toku realizacji.

Największym pojedynczym programem był Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014–2020 (29,76 mld EUR), a w nowej perspektywie jego rolę przejmuje program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (14,65 mld EUR). Trzecie miejsce zajmuje Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014–2020 (10,35 mld EUR). Programy regionalne, takie jak RPO Województwa Śląskiego (3,75 mld EUR) czy RPO Województwa Małopolskiego (3,05 mld EUR), kierują środki bezpośrednio do konkretnych województw — i to one w dużej mierze tłumaczą różnice w alokacji per capita. Pełną listę programów z kwotami można przejrzeć na programy operacyjne.

Jak czytać te liczby

Ranking na mieszkańca to najuczciwszy sposób porównywania województw, bo neutralizuje różnice w wielkości i zaludnieniu. Mazowieckie zawsze będzie liderem kwot całkowitych, po prostu dlatego, że jest największe i najludniejsze. Dopiero przeliczenie na osobę pokazuje, gdzie fundusze UE mają największą wagę względem lokalnej społeczności — i tu konsekwentnie wygrywają regiony Polski wschodniej i północnej, z warmińsko-mazurskim na czele.

Wszystkie cyfry w tym zestawieniu pochodzą z zagregowanych danych rejestru beneficjentów funduszy UE w Polsce. Aktualne, filtrowalne rankingi po roku, programie i regionie dostępne są na rankingi roczne, a wyszukiwanie pojedynczych dotacji i beneficjentów — w baza dotacji.